Біз туризм маманы ретінде танитын әрі қазір Rixos Hotels желісінің Қазақстандағы Rixos President Astana қонақүйінің бас менеджері болып отырған профессор Тансел Терджан педагог ретінде де назар аудартып жүр. Tourism Today басылымының жаңалықтар бөлімінің жетекшісі Тунджай Севиннің сұрақтарына жауап берген профессор Терджан туризм мен білім беру туралы маңызды ойлар айтты.
Тунджай Севин / Tourism Today
Сіз көп жылдан бері Rixos Hotels-те басшы қызметін атқарып келесіз. Біз сізді туризм маманы ретінде танимыз. Бізге өзіңіз және білім жолыңыз туралы айтып берсеңіз?
1968 жылы Стамбұлда дүниеге келдім. «50. Yıl» Тегеран лицейін бітірдім. 16 жыл бойы Стамбұлдың 1-лигасындағы командаларда кәсіби түрде волейбол ойнадым. Спорттық өмірмен қатар Анадолы университетінің Бизнес-басқару факультетінде білім алдым. 1995 жылы волейболдан туризм саласына ауысып, университетте мамандануым осы сала болғандықтан, мансабымды қаржы департаментінен бастап дамыта бастадым. 2004 жылдан бері, яғни 19 жыл бойы халықаралық қонақүй желілерінің арасында өз орнын ең жақсы айқындаған Rixos Hotels-те бас менеджер болып жұмыс істеп келемін. 2014 жылы Ақдениз университетінде магистратурада оқып, ғылыми жұмысқа кірістім. Артынша United Campus Of Malta-да Business Administration бағыты бойынша бакалавр дәрежесінде, кәсіби мамандығым – бизнес-басқару саласында, басқарушылық сату және маркетинг стратегиялары бойынша білімімді жалғастырдым. UCM-де оқуымды аяқтап, UCM тарапынан басқарушылық сату және маркетинг стратегиялары саласында профессор атағын алдым. 2021 жылы Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Туризм кафедрасында докторантураны тәмамдадым.
Қазір Rixos President Astana / Қазақстан қонақүйінде бас менеджер қызметін атқара жүріп, сонымен бірге ғылыми салада: Анталья ғылым университеті ректорының кеңесшісі, Халықаралық туризм және меймандостық университетінің, Түркістан / Қазақстан, Басқарма мүшесі, Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің, Астана / Қазақстан, Басқарма мүшесі ретінде белсенді жұмыс істеп келемін.
Туризм немесе білім беру. Екеуінің бірін таңдауға болатын кезде неге екеуін бірдей таңдап, қиын жолды қаладыңыз?
Шын мәнінде туризм мен білім беруді бір-бірінен бөліп қарау мүмкін емес десе де болады. Бұл екі маңызды тақырып бір-бірімен астасып жатуы керек, өйткені олар салаларға да, қоғамға да көп пайда әкеле алады.
Мәдени алмасу; туризм әртүрлі ортадан шыққан адамдарға жаңа мәдениеттермен, дәстүрлермен және өмір салттарымен танысу мүмкіндігін береді. Туристер білім беру қырларын ұштастыра отырып, жергілікті мәдениет пен мұраны тереңірек түсініп, оны жоғары бағалай алады. Бұл төзімділікті, түсіністікті және қасаң түсініктердің жойылуын көтермелейді.
Білім алмасу; туризмге білім беру элементтерін енгізу келушілерге тарих, өнер, сәулет, табиғат сияқты әртүрлі тақырыптар туралы мағлұмат алуға мүмкіндік береді. Ол білім алмасуға алаң болып, түрлі бағыттардың маңызы туралы хабардарлықтың таралуына көмектеседі.
Дағдыларды дамыту; білім беру туризмі тіл үйрену, аспаздық өнер, дәстүрлі қолөнер немесе тұрақты тәжірибелер сияқты нақты салаларға бағытталған дағдыларды дамыту мүмкіндіктерін ұсына алады. Саяхат кезінде меңгерілген бұл дағдылар жеке адамдар мен қауымдастықтар үшін ұзақ мерзімді пайда әкелуі мүмкін.
Қорғау және қамқорлық; туристерді бір бағыттың табиғи және мәдени ресурстары туралы оқыту жауапкершілік сезімін туғызып, тұрақты тәжірибелерді көтермелей алады. Қоршаған орта, оны қорғау жолындағы күш-жігер және жергілікті дәстүрлер туралы хабардар келушілердің қорғауға бағытталған бастамаларды қолдау ықтималдығы жоғары.
Экономикалық әсер; туризм мен білім берудің астасуы оң экономикалық әсер де беруі мүмкін. Ол көбірек келушіні тарту, жұмыс орындарын ашу және білім беру мекемелеріне табыс әкелу арқылы жергілікті экономиканы жандандыра алады. Бұл өз кезегінде білім сапасын арттыруға көмектесіп, бағыттың жалпы әлеуметтік-экономикалық дамуына үлес қоса алады.
Туристік бағыттар туризм мен білім беруді ұштастыра отырып, саяхатшыларға неғұрлым мазмұнды тәжірибе ұсынып, өзара құрметке негізделген қарым-қатынасты және тұрақты дамуды көтермелей алады. Бұл салалардың астасуы барлық мүдделі тараптар үшін «екі жақ та ұтатын» жағдай туғыза алады.
Туризммен де, білім берумен де айналысатын басшылар өзіне тән қиындықтар мен жеңілдіктерге тап болуы мүмкін.
Қиындықтар;
– Басымдықтарды теңестіру; туризм де, білім беру де айтарлықтай назар мен ресурс талап ететіндіктен, екі түрлі саланы басқару қиын болуы мүмкін.
– Түрлі мақсаттар; туризм келушілерді тартуға, бағыттарды таныстыруға және табысты барынша арттыруға бағытталса, білім беру оқу мүмкіндіктерін ұсынуды және академиялық өсуді көтермелеуді көздейді. Бұл мақсаттарды үйлестіру күрделі болуы мүмкін.
– Маусымдық және сұраныс; туризм индустриясы маусымдық немесе сыртқы факторлар (мысалы, пандемия) салдарынан құбылмалы сұранысқа ұшырауы мүмкін. Басшылар өз стратегияларын соған сәйкес бейімдеуі қажет.
– Нормативтік талаптар; туризм де, білім беру салалары да түрлі нормаларға, сертификаттарға және сәйкестік шараларына бағынады. Бұл талаптарды орындау уақыт пен күш талап етуі мүмкін.
– Ресурстарды бөлу; басшылар туризм мен білім беру салаларының қызметкерлер, бюджет, инфрақұрылым және технология сияқты қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін ресурстарды тиімді бөлуі керек.
Жеңілдіктер;
– Синергия; туризм мен білім беру салалары арасында синергия мүмкіндіктері туындауы мүмкін. Мысалы, оқу турлары, шетелде оқу бағдарламалары немесе бірлескен жобалар студенттерді туризмнің нақты өмірдегі жағдайларымен таныстыра отырып, білім алу тәжірибесін байыта алады.
– Әртараптандыру; туризм мен білім беру салаларын қатар басқару үнемі өзгеріп отыратын салада тұрақтылық пен тәуекелден қорғаныс бола алатын табыс көздерін әртараптандыруға мүмкіндік береді.
– Ынтымақтастық мүмкіндіктері; басшылар ұсынатын қызметтерін жетілдіру, инновациялық бағдарламалар жасау және ресурстарды бөлісу үшін туризм мен білім беру ұйымдары арасындағы әріптестік пен ынтымақтастықты пайдалана алады.
– Жұмыспен қамту мүмкіндіктері; туризм мен білім беру салаларын біріктіру пәнаралық біліктілігі бар мамандар үшін жергілікті экономикалық өсуге үлес қоса отырып, қосымша жұмыс орындарын аша алады.
Жалпы алғанда, туризммен де, білім берумен де айналысатын басшылар түрлі мақсаттарды, нормаларды және ресурстарды бөлуді теңестіру қиындығына тап болады. Алайда бұл сонымен қатар синергия, әртараптандыру, ынтымақтастық және жұмыспен қамтуды арттыру мүмкіндіктерін де ұсынады.
Педагог болмысыңыздың туризм маманы болмысыңызға, ал туризм маманы болмысыңыздың педагог болмысыңызға қосқан үлесін қалай бағалайсыз?
Педагог болмысым түрлі бағыттар, мәдениеттер және туристік орындар туралы терең түсінік пен білім қорын беріп, туризм маманы болмысыма үлкен үлес қосты. Педагогтар әдетте ақпаратты тиімді зерттеу, талдау және тарату қабілетіне ие, бұл саяхат тәжірибесін байыта алады. Олар құнды мағлұматтар мен тарихи контекст ұсына отырып, туристерге өздері барған жерлерді жақсырақ бағалауға мүмкіндік бере алады.
Сонымен қатар педагогтар басқаларды жаңа бағыттарды ашуға және танымдық саяхаттарға қатысуға ынталандырып, жігерлендіре алады. Олардың біліктілігі мен білімге деген құштарлығы адамдарды әдеттегі туристік орындардан тыс тәжірибе іздеуге итермелеп, бір жерді неғұрлым мағыналы әрі шынайы түрде тануға жетелейді.
Екінші жағынан, туризм маманы болмысым педагог болмысыма да үлес қосты. Саяхаттарым барысында түрлі мәдениеттерді, дәстүрлерді және әртүрлі көзқарастарды бастан кешіріп, білім қорымды кеңейттім, ал өзге мәдениет өкілдерімен бөліскен тікелей тәжірибем олардың үміттерінің қандай екенін аңғаруыма мүмкіндік берді. Қонақтың үмітін ол талап етпей тұрып түсініп, ұсынылған қызметтер қонақтардың қуанышын теңдесі жоқ етеді. Мұндай кездесулер педагогтың сабақтарын өмірге жақын, қызықты және мәдени тұрғыдан инклюзивті ету қабілетін байыта алады.
Оның үстіне саяхат тәжірибесі педагогтарды басқа өңірлерде немесе елдерде қолданылатын инновациялық оқыту әдістерімен және білім беру тәжірибелерімен таныстыра алады. Олар өздерінің оқыту стратегияларын қалыптастыра алатын және студенттеріне неғұрлым жан-жақты білім беруге көмектесетін түрлі білім беру жүйелерін, тәсілдері мен әдістерін үйрене алады.
Қысқасы, педагог пен туризм маманы болмыстары бір-біріне өзара пайда әкеледі. Педагог болмысы білім, шабыт және мағыналы саяхат тәжірибесін ұсыну қабілетін беру арқылы үлес қосса, туризм маманы болмысы педагогтың білім қорын, оқыту әдістерін және мәдени түсінігін байыту арқылы үлес қосады.
2021 жылдың мамырында түрік туризмінің астанасы Антальяда халықаралық деңгейде білім беретін Анталья ғылым университеті мен Қазақстан университеттері арасында болашақтың туризм мамандарын даярлау мақсатында ынтымақтастық хаттамасына қол қойдық.
Rixos Hotels Академиялық кеңесінің бастамасымен қолға алынған бағдарламада Қазақстан университеттері мен Анталья ғылым университеті арасында жасалған ынтымақтастық хаттамасы аясында қазақ жастары Анталья ғылым университетінің Туризм факультетінің студенті ретінде жазғы мектепте дәріс тыңдап қана қоймай, Түркиядағы Rixos қонақүйлерінде жұмыс орнында оқыту арқылы еңбек етіп, жұмыс тәжірибесін жинақтады.
2021 жылғы 15 сәуірде Анталья ғылым университеті мен Rixos Hotels-тің ұйымдастыруымен Антальяда қол қойылған хаттамаға Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, Қазақ технология және бизнес университеті, Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы спорт және туризм университеті, Есенов университеті, Қазақ-Швейцар-Америка колледжі, Қазақ кәсіби колледжі және Маңғыстау туризм колледжі сияқты білім беру мекемелерінен келген делегациялар қатысты.
Қазақ жастары үшін маңызды білім алу және жұмыс тәжірибесін жинау мүмкіндігін ұсынған ABU TELP (Antalya Bilim University, Tourism Experiential Learning Program) жобасының арқасында Қазақстан туризміне қажетті білімді әрі білікті кадрлар даярлана бастады.
ABU TELP бағдарламасында студенттердің мәдени ортаға бейімделуін жеңілдету үшін Rixos қонақүйлері қазақ университеттерінен жетекші оқытушыларды шақырып, студенттердің табысына үлес қосты. Сонымен бірге Анталья ғылым университеті Туризм факультетінің оқытушылары студенттерге нысандарда тұрақты түрде барып, R-USTA (Rixos Uzmanlığa Sahip Takım Arkadaşı – Rixos біліктілігі бар командалас) жұмыс орнында оқыту бағдарламасына да, жұмыс ортасын тексеруге де қатысты. Rixos Hotels Адами ресурстар департаменті мен Оқыту және дамыту (Learning and Development) бөлімінің мамандары жастардың жұмыс орнында оқытумен қатар шет тілі мен жеке тұлғалық даму курстарынан өтуін қамтамасыз етіп, оларды жіті қадағалап отырды.
Жаһандану мен технологиялық дамудың жеделдеуі туғызған бұрын-соңды болмаған әлеуметтік, экономикалық және экологиялық қиындықтарды қайта пішіндедік. Сонымен бірге бұл жағдай бізге адамның дамуы үшін сансыз жаңа мүмкіндіктер берді. Мүмкіндіктерді пайдалану және шешім табу – біздің ортақ жауапкершілігіміз. Туризм саласының ең маңызды мәселелерінің бірі – даярланған білікті қызметкерлердің тапшылығы. Ал білікті кадр мәселесін шешудің жолы – университеттердің халықаралық деңгейде басқа университеттермен және туризм саласында жұмыс істейтін компаниялармен ынтымақтастығы.
Қазақстанға қажетті даярланған туризм қызметкерлерінің санын арттыруға, болашақтың туризм мамандарына салалық тәжірибе беріп, олардың дамуын қамтамасыз етуге, жаңа байланыстар орнатуына мүмкіндік жасауға жол ашқан осы ынтымақтастыққа қол қойғаныма қуанышты екенімді айтқым келеді.
Туризм – жүрек ісі. Жүрекпен еңбек ететін жас туризм мамандарын тәрбиелеуге үлес қосып, екі ел арасында туризм саласында маңызды көпір қызметін атқарып отырғанымызға және жобаға бастамашы болған мекемелердің бірі екенімізге мақтанамыз.
Ынтымақтастық аясында Қазақстан университеттерінен түскен ABU TELP өтінімдері қаралып, онлайн және бетпе-бет сұхбаттар өткізілді. Іріктелген студенттер Анталья ғылым университетінің Туризм факультетіне қабылданып, 2021 жылғы маусымның бірінші аптасынан бастап алғашқы студенттер Түркиядағы Rixos қонақүйлеріне аттана бастады.
Студенттердің Түркияға келіп-кету жол шығыны, виза шығындары, Түркияда болған кезеңдегі тұрғын жайы, тамағы, жұмыс киімі және Анталья ғылым университетіндегі оқу ақысы Rixos Hotels тарапынан өтелді. Сонымен қатар олар жазғы мектепте білім алу мүмкіндігімен бірге жұмыс істеген әр айы үшін жалақы алды.
Қазақ студенттері Анталья ғылым университетінің Туризм факультетінде 2021 жылғы 12 шілде – 27 тамыз аралығында 7 апта бойы аптасына 16 сағат онлайн платформада дәріс тыңдап, 8-аптада қорытынды емтихан тапсырды. Студенттер онлайн сабақтарға қонақүйлердегі оқу залдарында қатысып, практикалық оқуды да қонақүйлерде өтті. Түркиядағы Rixos қонақүйлерінде жұмыс тәжірибесін жинаған қазақ студенттеріне Қазақстандағы Rixos нысандарында басым тәртіппен жұмысқа орналасу кепілдігі берілді.
Білім беру – адамдарға дайын фактілерді үйрету емес. Ол ойлау және ілімді тәжірибеде сынап көру үшін ақылды тәрбиелеу. Бұл жобадағы мақсатымыз – қызмет көрсету саласына бағыт бере алатын, әдістемелі жұмыс жүйелерін қолдана алатын болашақтың дарынды да саналы мамандарын салаға тарту.
Туризм маманы ретінде сіз тек қонақүй басшысы ғана емес, сонымен бірге Қазақстанда Түркия мен Rixos Hotels-ті таныстырып жүрсіз. Бұл жағдай жауапкершілігіңізді арттыра түседі емес пе?
Шетелде жұмыс істейтін қонақүй бас менеджерлерінің елшілікке ұқсас қызметін бағалау бірнеше негізгі факторды ескере отырып жүргізілуі мүмкін.
Дипломатиялық дағдылар; қонақүй брендін таныстыру және жергілікті билік, кәсіпорындар мен түрлі мәдениеттен келген қонақтар сияқты негізгі мүдделі тараптармен қарым-қатынас орнату қабілетін бағалайды. Туындауы мүмкін қақтығыстар мен мәдени айырмашылықтарды жеткізу және шешу тиімділігін нығайтады.
Мәдени сезімталдық; жергілікті мәдениет пен дәстүрлерді түсіну және құрметтеу деңгейін бағалайды. Жергілікті салт-дәстүрлер мен тәжірибелерді қонақүйдің жұмысына, қызметтеріне және қонақтарға ұсынылатын әсерлерге енгізу жолындағы күш-жігерді көрсетеді.
Бизнесті дамыту; шетелдегі нарықтық мүмкіндіктерді анықтауға және пайдалануға күш салады. Табысты арттыру және қонақүйдің халықаралық нарықтағы бәсекеге қабілеттілігін күшейту үшін жергілікті кәсіпорындармен, туризм кеңестерімен және басқа да тиісті ұйымдармен әріптестік пен ынтымақтастық орнату қабілетін іске асырады.
Қызметкерлерді басқару және оқыту; халықаралық команданы басқарудағы көшбасшылық дағдыларды қамтамасыз етеді. Қызметкерлерге мәдениет пен тіл бойынша оқыту ұйымдастыру, жағымды жұмыс ортасын қалыптастыру, қызметкерлерді сақтап қалу және дамыту жолындағы күш-жігерді бағалайды.
Қонақтардың қанағаттануы; бас менеджер мен оның командасының халықаралық қонақтардың ерекше қажеттіліктері мен үміттеріне бейімделген айрықша қызметті қаншалықты ұсынатынын өлшеу үшін қонақтардың пікірлері мен бағаларын ескереді.
Тұрақтылық және корпоративтік әлеуметтік жауапкершілік; тұрақты тәжірибелерге, жергілікті қауымдастықтың қатысуына және этикалық бизнес жүргізуге адалдығын бағалайды.
Қаржылық нәтижелер; халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттарын сақтай отырып және валюта бағамы тәуекелдерін басқара отырып, қонақүйдің қаржылық табысын қамтамасыз ету қабілетін бағалайды.
Елшіге ұқсас рөлдегі өсу мен дамуды қолдау үшін нақты бағалау өлшемдерін белгілеп, бас менеджерге тұрақты кері байланыс беру маңызды. Осы тұрғыда жүрегім тыныш күйде айта аламын: Rixos визит карточкасы – менің шынайы болмысым, әмбебап болмыс; әлемнің қай түкпіріне барсам да, виза қажет етпестен аша алмайтын есігі жоқ. Бұл күш әрі мәртебе береді, әрі осы брендті лайықты түрде алып жүрудің жауапкершілігін иығыма артады.
Ұмытпайық! Біздің атымыз өзіміз қызмет ететін мекеменің құндылықтарымен қоғамда орын тауып, болмысқа ие болады.
Қоғам ішіндегі жеке адамды біз актор деп атаймыз. Актор – әлеуметтік сипатқа ие болған жеке тұлға. Оған қоғам белгілеген рөлдер берілгендіктен, жеке адамды актор деп атаймыз. Бұл рөлдер – ана, әке, бала, студент, қызметкер, бастық, саясаткер рөлі сияқты – қоғамның сол рөлдегі адамнан не күтетінін айқындайды.
Адамның қоғамда әдетте бірнеше рөлі болады. Қоғам оған осы рөлдердің талаптарын орындау үшін қысым көрсетеді. Актор – қоғамда өмір сүретін және қоғамнан әсер алатын жеке тұлға. Акторлардың бір жерге жиналып, бір-біріне әсер етуі нәтижесінде пайда болатын тұтастықты біз әлеуметтік жүйе деп атаймыз. Әлеуметтік жүйе – бірге жүрген және бір-біріне әсер ететін акторлар.
Әр актор өз рөліндегі сценарийге сәйкес өнер көрсетеді. Біздің рөліміз – Rixos әлемінде, өзіміз жауапты болып отырған қалаларды басқаруда білімді, сенімді, табанды, батыл әрі байсалды болып, өзімізді тани отырып, бойымыздағы табысты қасиетті ашып, ізгі басқару жүргізе білу.
Басшылар өздерінің сәтсіздіктерін талдауға ұзақ уақыт, тіпті жылдар жұмсайды. Шын мәнінде сәтсіздік ешқашан жаман тәжірибе емес. Ол – тек үйренудің өнері. Қонақжайлылықта ойынды жақсы оқи білу керек. Біздің нысандарымызға әлемнің түкпір-түкпірінен, түрлі мәдениеттен адамдар келеді. Командалық ойынды қамтитын спорт жарыстарында әр қарсыластың ерекшелігіне қарай жеке тактика мен алдын ала дайындық жасалатыны сияқты, қонақжайлылық та командалық ойын болғандықтан, келетін қонақтардың ерекшеліктеріне алдын ала дайындалу қажет. Олардың мәдениеті, тілі, салт-дәстүрі мен әдет-ғұрпын қамтитын әлеуметтік тіршілік дағдылары туралы білімі бар туристік кәсіпорындар ойынды әрдайым 1:0 есебімен алда бастайды.
Өзіңіз білетіндей, Түркияда кадр тапшылығы күрделі мәселеге айналды. Әсіресе білікті әрі білімді туризм қызметкерлері таусылуға жақын. Педагог әрі туризм маманы ретінде бұл мәселе бойынша қандай шешім ұсынасыз?
Педагог әрі туризм саласының кәсіпқойы ретінде Түркиядағы туризм саласында кадр тапшылығы туғызып отырған қиындықтарды түсінемін. Бұл мәселені шешу үшін менің бірнеше ұсынысым бар.
Туризм бойынша білім алуды көтермелеңіз; жастардың көбірек бөлігін туризм саласында білім алуға және мансап құруға ынталандырыңыз. Бұған мектептерде саладағы қолда бар артықшылықтар мен мүмкіндіктерге назар аударатын ақпараттық-түсіндіру науқандары арқылы қол жеткізуге болады.
Білім беру мекемелерімен ынтымақтасыңыз; саланың қажеттіліктеріне сай оқу бағдарламаларын әзірлеу үшін туристік ұйымдар мен білім беру мекемелері арасында әріптестік орнатыңыз. Бұл студенттердің туризм саласының талаптарына жауап беретін тиісті білім мен дағдыларды меңгеруін қамтамасыз етеді.
Кәсіптік оқыту бағдарламаларын дамыту; әсіресе туризм қызметкерлеріне арналған кәсіптік оқыту бағдарламаларын әзірлеу және жетілдіру. Бұл бағдарламалар адамдарды саладағы түрлі рөлдерге дайындау үшін практикалық дағдылар мен жұмыс орнында оқытуды қамтамасыз ете алады.
Тағылымдама мен шәкірттік оқытуды көтермелеңіз; студенттер мен түлектердің тағылымдама және шәкірттік арқылы практикалық тәжірибе жинау мүмкіндіктерін жеңілдетіңіз. Бұл оларға құнды практикалық білім беріп, оларды туризм индустриясының шынайы болмысымен таныстырады.
Кәсіби дамуды қолдау; семинарлар, тренингтер және сертификаттау бағдарламалары арқылы қазіргі туризм қызметкерлері арасында үздіксіз білім алу мен кәсіби дамуды көтермелеңіз. Бұл олардың дағдыларын жетілдіріп, саладағы үрдістерден қалыс қалмауына көмектеседі.
Еңбек жағдайлары мен ынталандыруды жақсартыңыз; еңбек жағдайларын жақсарту, бәсекеге қабілетті жалақы беру және таланттарды салада ұстап қалуға бағытталған ынталандыру шараларын ұсыну арқылы туризм мамандарының қажырлы еңбегін бағалаңыз.
Халықаралық ынтымақтастықты көтермелеңіз; білім мен тәжірибе алмасу үшін халықаралық ұйымдармен және білім беру мекемелерімен әріптестік мүмкіндіктерін зерттеңіз. Бұл басқа елдердің біліктілігін әкеліп, түрік туризм индустриясында әлемдік үздік тәжірибелерді дамыта алады.
Тұрақты туризм үлгісін дамытыңыз; жауапты туризмнің маңызын және оның экономика мен қоршаған ортаға тигізетін ұзақ мерзімді оң әсерін баса көрсете отырып, салада тұрақты туризм тәжірибелерін көтермелеңіз. Бұл қазіргі көптеген адамның құндылықтарымен үндес болғандықтан, салаға көбірек талантты тартуға болады.
Осы шешімдерді жүзеге асыру арқылы біз кадр тапшылығын жеңілдетуге және Түркияда білікті әрі білімді туризм мамандарының болуын қамтамасыз етуге жұмыс істей аламыз.
Сондай-ақ сіздің «Қонақжайлылық саласындағы қалдықтарды басқару» атты кітабыңыз бар. Қонақүйлер қалдықтар мен қайта өңдеу мәселесіне қаншалықты мән береді? Осы тұрғыда қонақүйлерге қандай үндеу айтар едіңіз?
Өткенді өзгерте алмаймыз, бірақ болашақты өзгерте аламыз. Нағыз қайта өңдеу – ізгі қоғамның саналылығымен ертеңге жарық болатын білім қуатында әр сәт алға басып, өзгеріп, түрленіп жатқан әлемімізде. Өмір сүруге қолайлы әлем үшін қайта өңдеуге жүрегін берген жандарға кішіпейіл үндеуім мынадай болмақ.
Соңғы жылдары қонақүйлер қалдықтар мен қайта өңдеудің маңызын түсініп, бұл тәжірибелерге басымдық беруге күш салуда. Қазір көптеген қонақүйдің қоршаған ортаға әсерін барынша азайтуға арналған қалдықтарды басқарудың кешенді жоспарлары бар.
Қалдықтарды тиімді басқару үшін қонақүйлерге арналған кейбір ұсыныстар мен үздік тәжірибелер мыналар: Кешенді қайта өңдеу бағдарламасын енгізіңіз; пластик, қағаз, шыны және металл сияқты түрлі қалдық ағындарын бөлек жинау үшін бүкіл қонақүй бойынша арнайы қайта өңдеу контейнерлерін орнатыңыз. Бұл контейнерлерді анық таңбалап, қызметкерлер мен қонақтарға нені қайта өңдеуге болатыны туралы жеткілікті оқыту мен түсіндіру жұмыстарын жүргізіңіз.
Бір реттік өнімдерді барынша азайтыңыз; пластик бөтелкелер, сабандар және жуынатын бөлмеге арналған құралдар сияқты бір реттік өнімдерге тәуелділікті азайтыңыз. Қонақтарды өздерінің көп рет қолданылатын бөтелкелерін алып келуге ынталандырып, су құю бекеттерін қарастырыңыз. Гигиеналық құралдар үшін бөлек-бөлек оралғандардың орнына қайта толтырылатын диспенсерлерді таңдаңыз.
Органикалық қалдықтарды компосттаңыз; қонақүйдің асханасы мен тамақтану орындарында пайда болатын тағам қалдықтары үшін компосттау жүйесін орнатыңыз. Бұл органикалық қалдықтардың полигондарға түспеуіне көмектеседі, ал оны бақтарға тыңайтқыш ретінде пайдалануға немесе жергілікті шаруашылықтарға сыйға беруге болады.
Жеткізушілермен өзара әрекеттесіңіз; артық қаптаманы азайту және қайта өңделетін немесе тұрақты қаптама материалдарының нұсқаларын іздестіру үшін жеткізушілермен бірлесіп жұмыс істеңіз. Экологиялық тұрақтылыққа басымдық беретін табиғатқа зиянсыз жеткізушілермен әріптестік орнатуды қарастырыңыз.
Энергияны үнемдейтін тәжірибелерді көтермелеңіз; энергия үнемдейтін жарықтандыруды пайдалану, ортақ аймақтарға қозғалыс датчиктерін орнату, қызметкерлер мен қонақтар арасында энергия үнемдеуді насихаттау сияқты энергия үнемдеу шараларын бүкіл қонақүйде енгізіңіз. Энергия тұтынуды азайту арқылы энергия өндіру үдерістеріндегі қалдықтарды да жанама түрде азайтасыз.
Қалдықтарды жинау мен жоюды оңтайландырыңыз; талаптарға сәйкестікті және қалдықтардың тиімді шығарылуын қамтамасыз ету үшін қалдық жинау кестелерін және жергілікті қайта өңдеу нұсқаулықтарын қайта қараңыз. Қайта өңдеуге және экологиялық тұрақтылыққа басымдық беретін қалдықтарды басқару компанияларымен әріптестік орнатуды қарастырыңыз.
Қызметкерлер мен қонақтарды оқытыңыз; қызметкерлерді қалдықтарды басқарудың үздік тәжірибелеріне үйрету үшін тұрақты оқу сабақтарын ұйымдастырыңыз. Азайтудың, қайта пайдаланудың және қайта өңдеудің маңызын баса айтыңыз. Сондай-ақ қонақтарды қонақүйдің қалдықтарды азайту жөніндегі күш-жігері туралы және табиғатқа зиянсыз тәжірибелерді ұстана отырып, қалай үлес қоса алатыны туралы тақтайшалар, кітапшалар немесе бөлме ішіндегі материалдар арқылы хабардар етіңіз.
Қалдықтар туралы деректерді бақылап, өлшеңіз; жақсартуды қажет ететін салаларды анықтау, мақсаттар белгілеу және ілгерілеуді өлшеу үшін қалдықтар туралы деректерді тұрақты қадағалаңыз. Үрдістерді анықтап, қалдықтарды басқару стратегияларына соған сәйкес түзетулер енгізу үшін жиналған деректерді талдаңыз.
Қалдықтарды тиімді басқару сонымен бірге экономикалық мүмкіндіктер де ұсынады. Ол қалдықтарды жинау, сұрыптау және қайта өңдеу салаларында жұмыс орындарын аша алады. Оның үстіне қайта өңдеу саласы қайта өңделген материалдарды сату арқылы табыс тауып, экономикалық өсуді көтермелейді және шикізат импортына тәуелділікті азайтады. Қалдықтарды басқару бастамаларының табысты болуы үшін халықтың хабардарлығын арттыру мен оқыту аса қажет. Жеке адамдар мен кәсіпорындарды қайта өңделетін қалдықтарды жалпы қалдықтардан бөлу, органикалық заттарды компостқа айналдыру және бір реттік пластикті пайдалануды барынша азайту сияқты қалдықтарды жауапкершілікпен жою тәжірибелерін қабылдауға ынталандыру қалдықтардың пайда болуын азайтуда айтарлықтай өзгеріс жасай алады. Қорыта айтқанда, қалдықтарды басқару қоршаған ортамызды қорғау, ресурстарды сақтау, ластануды азайту, экономикалық мүмкіндіктер туғызу және тұрақты дамуды көтермелеу үшін қажет. Қалдықтарға жауапкершілікпен қарау тәжірибелерін көтермелеу арқылы болашақ ұрпақ үшін неғұрлым таза әрі сау планетаға үлес қоса аламыз.