Аңдатпа
Туризм индустриясы елдердің төлем балансындағы рөлі, сондай-ақ өңірлік даму мен жұмыспен қамту сияқты пайдалары арқасында маңызды сала болып табылады. Теңізді, құмды, күнді, табиғатты және табиғи ресурстарды өнім ретінде пайдаланатын туризм индустриясының беретін пайдасы мен тартымды әсерлерімен қатар қалдықтар, қоршаған ортаның тозуы және мәдени қақтығыс сияқты жағымсыз әсерлері де бар деп айтуға болады. Алайда туристік кәсіпорындар қажетті шараларды қабылдаса, жағымсыз әсерлерді барынша азайтуға, тіпті жоюға және тұрақты туризмді жүзеге асыруға болады. Туризм индустриясының жағымсыз әсерлерін барынша азайту мақсатында түрлі өлшемшарттарды қолданатын туристік кәсіпорындарға Еуропалық одақ сияқты ұйымдар сертификаттар береді. Туристік кәсіпорындар бұл сертификаттарды жарнама және таныстыру мақсатында пайдаланады, сонымен қатар осы сертификаттарды алу үшін енгізген тәжірибелері арқылы кәсіпорынның тиімділігін де арттырады. Осы тұрғыда зерттеудің мақсаты – орналастыру кәсіпорындарының экологиялық таза тәжірибелерін тұрақтылық аясында және «Күн тәртібі 21» өлшемшарттары тұрғысынан қарастыру. Осы мақсатта Анталья дестинациясында қызмет атқаратын Rixos Sungate қонақүйінің экологиялық таза стратегиялық тәжірибелерінің қонақүйдің тұрақтылығы мен табыстылығына әсері зерттелді. Нәтижелерге сәйкес, жасыл әрі экологиялық таза Rixos Sungate туристер арасында жоғары танымалдыққа ие. Демек, бұл қонақүйлер тұрақты бәсекелестік артықшылыққа ие. Бұл қонақүйлер дестинацияның тұрақтылығына да оң әсер етеді.
Кілт сөздер: тұрақтылық, «Күн тәртібі 21», туризм, Rixos Sungate 1. Кіріспе
Миллиондаған адам жаңа тәжірибе жинап, жаңа әсер алу үшін жыл бойы түрлі дестинацияларға барады. Ел экономикасы мен дамуына елеулі үлес қосатын және аса табысты сала болып табылатын туризм бұл қасиетін бүгін де сақтап келеді (Dwyer және Mistilis, 1999; Rogers, 2008). Сонымен бірге туризмнің қонақүйлер орналасқан және туристер әдетте тоқтап демалу үшін баратын дестинацияларға экономикалық, әлеуметтік, мәдени және экологиялық тұрғыдан маңызды оң және теріс әсерлері де бар (Cooper т.б., 2008).
Туризм индустриясының ең маңызды кіші секторы болып табылатын қонақүй кәсіпорындары туризм мен саяхат саласында қоршаған орта мен ресурстарды өнім ретінде ең көп пайдаланатын кәсіпорындар болып саналады (Trung және Kumar, 2005). Қонақүй секторы, әсіресе тамақ қалдықтары мен қатты қалдықтар арқылы қоршаған ортаға, қоғамға және экономикаға теріс әсер етуі мүмкін. Сондықтан қонақүйлердің ықтимал теріс әсерлерін барынша азайту үшін түрлі стандарттар мен бағдарламалар әзірленген. Олардың бір бөлігі нормативтік актілермен міндетті етілсе, бір бөлігі үкіметтік емес ұйымдар беретін марапаттар мен хабардарлықты арттыруға бағытталған. Қонақүйлердің «жасыл жұлдыз», «көк ту», эко-белгі сияқты белгілері мен алған марапаттары бар екенін, солардың арқасында тиімділігін арттырып, экологиялық саналы туристерді тартатынын айтуға болады.
Күн іздеген туристердің дестинация таңдаудағы негізгі өлшемшарттары – теңіз, күн және жағажайлар (Claver-Cortes т.б., 2007; Munoz, 2007); ал жасыл туристердің дестинация таңдаудағы негізгі өлшемшарттары – жасыл туризм өлшемшарттарына сай табиғи орта, тіршілік ортасы және тарихи орындар. Көптеген теоретиктер мен ғалымдар туристік дестинациялар үшін тұрақтылықты басқаруды (Chon және Mayer, 1995; Minguzzi 2006), сондай-ақ жергілікті басқару органдарының, туристердің және жергілікті халықтың дестинация тұрақтылығындағы рөлін (Crouch және Ritchie, 1999; Dwyer және Kim, 2003; Hassan 2000) зерттегенімен, кәсіпорындардың дестинацияның да, өздерінің де тұрақтылығындағы рөліне назар аударатын зерттеулер саны аз (Ritchie және Crouch, 2003). Сондықтан зерттеудің негізгі мақсаты – қалдықтарды басқару, қайта өңдеу және т.б. өлшемшарттарды қамтитын «Күн тәртібі 21» аясында тұрақтылықтың маңызын қарастыру. Бұл зерттеуде туризмнің ықтимал оң және теріс әсерлері мен тұрақты туризм жөніндегі әдебиеттерге шолу жасалды. Одан кейін Антальяда қызмет атқаратын Rixos Sungate қонақүйі «Күн тәртібі 21» аясындағы экологиялық таза стратегиялық тәжірибелерінің тұрақтылық пен табыстылыққа әсері тұрғысынан кейс ретінде зерттелді.
2. Туризм индустриясының ықтимал оң және теріс әсерлерін зерттеу
Туризм индустриясының ықтимал оң және теріс әсерлері экономикалық, әлеуметтік, мәдени және экологиялық болуы мүмкін. Ғылыми әдебиетте оң және теріс әсерлер мен түрлі шаралар туралы бірқатар зерттеулер бар. Бұл зерттеудің негізгі мақсаты – аталған әсерлерді барынша азайту және тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін әзірленген «Күн тәртібі 21» өлшемшарттары аясында Rixos Sungate қонақүйінің тәжірибесін қарастыру.
2.1. Туризмнің ықтимал экономикалық әсерлері
Туризм ұзақ уақыттан бері өміріміздің маңызды бөлігі болғанымен, ел және әлем ауқымында орын алып жатқан дағдарыс дәуірінде туризм секторының әлемдік те, ұлттық та экономикадағы әсері айқынырақ көрініс табуда. Екінші жағынан, артып келе жатқан саяхаттың жұмыспен қамту, өңірлік дамуға үлес, жалақы және салық түсімдері сияқты ықтимал экономикалық пайдаларының түсінілуі көптеген елдердің, штаттардың және жергілікті қауымдастықтардың туризмді дамыту жөніндегі қызметін күшейтуіне әкелді (Kumar және Hussain, 2014). Туризмнің оң және теріс экономикалық әсерлері Inskeep (1988), Thomas (1990), Smith (1992) және Priestley т.б. (1996) зерттеулеріне сүйене отырып, 1-кестеде жинақталған.
| Оң | Теріс |
| Мәдени ресурстарды сақтау және қалпына келтіру үшін мемлекеттік инвестициялар | Жұмыс күші нарығындағы бәсекенің және жер бағасының өсуі |
| Мемлекеттік кірістердің артуы | Туристік кәсіпорындардың отандық өнімдердің орнына импорттық өнімдерді пайдалануы салдарынан валюта резервтерінің азаюы |
| Жұмыс орындары мен жұмыспен қамтудың құрылуы | Халықаралық инвестициялар нәтижесінде туризмнің экономикалық пайдасының шетелге кетуі |
| Ұлттық валюта резервінің артуы | Жергілікті тауарлар мен қызметтер бағасының өсуі |
| Жергілікті халық табысының артуы | Ресурстардың жоғалуы және пайдаланылып таусылуы |
| Туризмнің басқа салаларды жандандыруы | Импортқа бейімділіктің артуы |
| Кәсіпкерлердің инвестиция салуға ынталандырылуы | Өндірістің маусымдық сипат алуы |
| Туризмнің белгілі бір жерде шоғырлануы және басқа жерлерде экономикалық тепе-теңдіктің бұзылуы |
1-кестеден көріп отырғанымыздай, туризмнің оң әсерлерімен қатар теріс экономикалық әсерлері де бар. Бұл әсерлерді азайту үшін қонақүйлерге арналған стратегиялар мен саясат әзірленіп, жүзеге асырылуы керек.
2.2. Туризмнің ықтимал әлеуметтік және мәдени әсерлері
Туризм индустриясының жұмыс орындарын құру қабілеті елдерде туризмнің дамуын ынталандырудың ең маңызды себептерінің бірі болып табылады. Тікелей жұмыспен қамту қонақүйлер, көлік компаниялары, туристік агенттіктер, туристік дестинациялар, гидтер, мемлекеттік мекемелер және туроператорлар сияқты салаларда пайда болады (Leiper, 1979). Екінші жағынан, сырттан келген жұмысшылардың шоғырлануы байқалады және салаға жұмыс күші сырттан әкелінеді. Демек, туризмнің жергілікті халықты жұмыспен қамтуға әсері әлсірейді. Шетелдік туристердің валюта түсімі мен төлем балансы тұрғысынан маңыздылығына байланысты көбірек артықшылық берілуі отандық туристерде өз елінде қалауға лайық емес екінші сұрыпты азамат болу сезімін тудырады. Сол сияқты, жоғары табысты топтағы туристерге ұсынылатын ерекше мүмкіндіктер жергілікті халыққа психологиялық қысым түсіреді. Осы тұрғыда туризмнің оң және теріс әлеуметтік әсерлері Inskeep (1988), Thomas (1990), Smith (1992) және Priestley т.б. (1996) зерттеулеріне сүйене отырып, 2-кестеде жинақталған.
| Оң | Теріс |
| Жергілікті халықтың ресурстарды сақтау жөніндегі санасының артуы | Туризм тудыратын көліктегі, сауда орындарындағы және туристік аймақтардағы көп адам жиналуы |
| Жергілікті халықтың өз мәдениетін мақтан тұта алуы | Жергілікті киімнің, өнер мен қолөнердің туристерге ұсынылуы, уақыт өте жойылуы және коммерцияландырылуы |
| Жергілікті халық пен туристер арасындағы мәдени алмасу | Әсіресе жастардың киіміне, мінез-құлқына және өмір салтына көрсеқызарлық әсердің күшеюі |
| Өзара түсіністік пен құрметке қол жеткізу | Жағажайлар мен басқа орындардың бірінші кезекте туристердің пайдалануына берілуі |
| Идеологиялық және діни кедергілер мәселелерінің шешілуі | Тіл, құндылықтар жүйесі және құқықтық айырмашылықтар салдарынан жергілікті халық пен туристер арасындағы түсінбеушіліктер |
| Туризм үшін салынған жол, су сияқты инфрақұрылымды жергілікті халықтың да пайдалануы | Есірткі мен қылмыс деңгейінің өсуі |
2-кестеде жинақталғандай, туризмнің оң әсерлеріне қарамастан, қоғамға ықтимал теріс әсерлері де бар. Бұл теріс әсерлерді азайту үшін, әсіресе үкіметтік емес ұйымдар қонақүйлерге түрлі тәжірибелер ұсынып, сертификаттар/марапаттар арқылы қонақүйлердің жарнамасы мен таныстырылуына үлес қоса алады. 3-кестеде туризмнің ықтимал оң және теріс мәдени әсерлері көрсетілген.
| Оң | Теріс |
| Жергілікті және дәстүрлі қолөнерге сұраныстың артуы | Арамза саудагерлер салдарынан мұра туындыларының жоғалуы |
| Дәстүрлі музыка мен биге сұраныстың артуы | Мәдени ресурстардың мұражайларға көшірілуі |
| Дәстүрлі фестивальдердің, мәдени және көркем іс-шаралардың жандануы | Мәдени ландшафттың өзгеруі, мысалы, дәстүрлі егіншіліктің жойылуы |
| Аз ұлттар тілдерінің қолданысқа ене бастауы | Батыстық сөздердің қолданыла бастауымен тілдің әліпбиінің өзгеруі |
| Діни іс-шаралардың маңызының артуы | Туристер санының артуы және діни орындар мен кесенелерде шоғырлану |
| Тағам түрлерінің көбеюі | Діни рәсімдердің азаюы |
| Отбасы құрылымы мен құндылықтарының өзгеруі | |
| Жергілікті халықтың туристерге қызмет көрсетуді әдеттегі жағдай деп санай бастауы | |
| Азғындық пен жезөкшеліктің көбеюі | |
| Қылмыс деңгейінің өсуі |
2 және 3-кестелерге сәйкес, туризмнің әлеуметтік және мәдени тұрғыдағы теріс әсерлері оң әсерлерімен салыстырғанда көбірек болуы мүмкін. Сондықтан қонақүйлерге арналған әлеуметтік және мәдени стратегиялар мен саясатты әзірлеу және жүзеге асыру маңызды.
2.3. Туризмнің ықтимал экологиялық әсерлері
Ұлттық саябақтар сияқты аумақтарды қамтитын жерлер көбіне табиғатқа негізделген тәжірибенің іргетасы ретінде қарастырылады. Туристер қорғалатын аумақтарды зерттеп, жабайы табиғатты жақыннан бақылау мүмкіндігіне ие болады (Ritchie және Crouch, 2003). Қонақүй кәсіпорындары туристерге қызмет көрсету үшін табиғатпен түрлі жолдармен өзара әрекеттеседі. Осы өзара әрекеттестік нәтижесінде қонақүйлер табиғи ортаға зиян келтіруі мүмкін (Kirk, 1995). Swarbrooke (1999) өзінің бұрынғы зерттеуінде туризмді түрлі оң және теріс әсерлер тудыратын экономикалық қызмет ретінде қарастыруға болатынын атап өткен. Сонымен бірге тұрақты туризм экономикалық пайда мен әлеуметтік және экологиялық шығындар арасындағы ең жақсы тепе-теңдікті қамтамасыз етуді мақсат етеді. 4-кестеде туризмнің қоршаған ортаға тигізетін кейбір әсерлері берілген.
| Табиғи ортаға | Салынған ортаға |
| Кәріз немесе ағынды сулар арқылы судың ластануы | Туристік құрылыстар мен дәстүрлі құрылыстар арасындағы айырмашылықтар |
| Туристік қызметтен туындайтын шу арқылы ластану | Құрылыс салу салдарынан жер сипатының өзгеруі |
| Көлік шығарындыларынан туындайтын ауаның ластануы | Инфрақұрылымның шамадан тыс жүктелуі |
| Көшкіннің жоғары қаупі | Адам санының артуы |
| Жүзу бассейндерінің су тұтынуы |
Ластану салдарынан зақымдалған аумақтар |
| Жаңартылмайтын отын көздерінің таусылуы | |
| Биологиялық ресурстарды шамадан тыс пайдалану | |
| Құрылыс үшін минералдық ресурстардың таусылуы | |
| Ауыл шаруашылығында жерді пайдаланудың өзгеруі | |
| Отын үшін ағаш жинау салдарынан ормансыздану |
4-кестеден көріп отырғанымыздай, туризмнің қоршаған ортаға елеулі теріс әсерлері бар. Бұл әсерлер қоғам мен ресурстарға зиян келтіреді. Табиғи ресурстарды тұрақты пайдалану туризм индустриясы үшін маңызды өнім ретінде қарастырылуы тиіс. Мысалы, ауыл шаруашылығы жерлерінің бүлінуі қонақүйлердің азық-түлік қажеттілігін өтеуде, ал су ресурстарының бүлінуі қонақүйлердің суға деген қажеттілігін өтеуде қиындықтар туғызуы мүмкін.
3. Тұрақты туристік дестинация және кәсіпкерлер
Тұрақтылық ұғымы ғалымдар тарапынан көп жылдардан бері талқыланып келеді және туризм индустриясына да бейімделген. Кейбір зерттеушілер (Butler, 1991; Clarke, 1997; Liu, 2003) тұрақтылықтың эволюциясы және туризм индустриясы тұрғысынан тұрақтылық жөнінде маңызды зерттеулер жүргізген. Lee (2001) пікірінше, тұрақты туризм ұғымы дестинацияларда тұрақты туризмді дамыту қажеттілігінің нәтижесінде пайда болған. Әр дестинацияның өзіне тән ерекшелігі болғандықтан, тұрақты туристік дестинацияның жалпыға бірдей қабылданған анықтамасы жоқ. Сондықтан тұрақты даму әр дестинацияда әртүрлі болуы мүмкін (Lee, 2001). Тұрақты туризм кәсіпорындардың, келушілердің, жергілікті халықтың және қоршаған ортаның қажеттіліктерін қанағаттандыратын, болашақтағы және қазіргі экономикалық, экологиялық және әлеуметтік әсерлерін толық ескеретін туризм ретінде анықталады.
Buhalis (2000) пікірінше, тұрақтылыққа негізделген туристік стратегияларды жүзеге асыруда төрт өлшемшарт бар. Олар – жергілікті халық, дестинацияны басқаруға жауапты жергілікті басқару органдары, қызмет көрсететін кәсіпорындар және келушілер. Туристік дестинацияның тұрақтылығына жергілікті халық, жергілікті басқару органдары, кәсіпорындар және келушілер жауапты деп айтуға болады. Тұрақты туристік дестинация анықтамаларындағы сияқты, ғалымдар туристік дестинациялар үшін тұрақтылықтың түрлі үлгілерін де әзірлеген. Көптеген зерттеушілер (Kirk, 1995; Revilla т.б., 2001; Chan және Mak, 2004; Mensah, 2006; Erdoğan және Barış, 2007) экологиялық менеджмент мәселелерін кәсіпорындар тұрғысынан анықтап, зерттеген. Табысты экологиялық менеджмент үшін кейбір өлшемшарттар да әзірленген. Біріккен Ұлттар Ұйымы тұрақтылық өлшемшарттарын жан-жақты қарастырып, «Күн тәртібі 21» атты іс-қимыл жоспарын қабылдады. Туризм индустриясының тұрақты туризмді дамытудағы рөлі – тұрақты туристік дестинациялардың экологиялық, экономикалық және әлеуметтік-мәдени пайдаларын сақтай отырып, туризм индустриясында тұрақты туризмді ынталандыру (UNEP, 2005). Экологиялық тәжірибелер «Күн тәртібі 21» іс-қимыл жоспарында сипатталған (Kahramanlı және Türkay, 2006). «Саяхат және туризм» үшін «Күн тәртібі 21» іс-қимыл жоспары қонақүйлерге арналған бірқатар өлшемшарттарды қамтиды. Бұл өлшемшарттар:
- Қалдықтарды азайту және қайта өңдеу,
- Энергия тиімділігі және тиімді басқару,
- Тұщы суды басқару,
- Ағынды суларды басқару,
- Қауіпті заттар,
- Көлік,
- Жерді басқару,
- Тұрақтылық қызметі үшін қызметкерлер, жергілікті халық және туристер арасындағы ынтымақтастық,
- Тұрақтылықты реттеу,
- Экологиялық тұрақтылық жобалары
4. Зерттеу әдісі
Жоғарыда аталған мақсатқа сәйкес Анталья провинциясында қызмет атқаратын қонақүй кәсіпорындары тұрақтылық көрсеткіштері арқылы бағаланды. Қонақүйлер тұрақтылық тұрғысынан бағаланғаннан кейін экологиялық таза бір қонақүй таңдалды. Бұл қонақүй – Антальяның Кемер ауданында орналасқан Rixos Sungate Hotel. Rixos Sungate қонақүйінің экологиялық таза тәжірибелері «Күн тәртібі 21» үлгісінің тұрақтылық өлшемшарттары арқылы бағаланды. 2019 жылғы қаңтарда Rixos Sungate Hotel басшыларымен сұхбаттар жүргізілді. Осы талдаулар мен сұхбаттардың нәтижесінде қонақүй кәсіпорындарының дестинация тұрақтылығындағы рөлі мен маңызы айқындалды. Қонақүйдің тәжірибелері «Күн тәртібі 21» өлшемшарттары бойынша жіктелді. Соңында қонақүй кәсіпорындары мен келушілердің хабардарлығын арттыруға бағытталған кейбір маңызды тәжірибелер мен ұсыныстар берілді.
5. Нәтижелер
Rixos Sungate Hotel Бельдибиде 250 мың шаршы метр аумақта орналасқан. Анталья қаласының орталығынан 25 км, Анталья әуежайынан 50 км қашықтықта. Сюиттер мен виллаларды қоса алғанда, 1094 нөмірі бар. Қонақүйде жеке жуынатын бөлмесі бар нөмірлер, сондай-ақ мүмкіндігі шектеулі жандарға арналған және гипоаллергенді нөмірлер бар. Қонақүйде сонымен қатар 6 мың адамға арналған конференция орталығы, 15 кездесу залы, 1 амфитеатр, 3 конгресс залы және 1 кинозал бар. 2018 жылы Rixos Sungate
«Еуропаның ең үздік сәнді спорт қонақүйі» сыйлығына және QM Management Awards байқауында «Түркияның ең жақсы басқарылатын ойын-сауық қонақүйі» сыйлығына ие болды. Rixos Sungate қонақүйіне Tripadvisor «Үздіктік сертификатын» берді. Marketing Türkiye беретін марапаттарда Rixos Sungate әлеуметтік желілерді ең жақсы пайдаланатын туристік компаниялар арасында 2018 жылы қола, 2017 жылы күміс сыйлық алды. Қонақүй SafeHotels Alliance ұйымының қонақүй қауіпсіздігі жөніндегі жаһандық стандарты сертификатына ие болды. Қонақүйде «судағы тіршілік» тақырыбы негізінде «Жаһандық климаттың өзгеруі» тақырыбында оқыту өткізілді (қараңыз: sungate-tr.rixos.com).
5.1. Rixos Sungate Hotel мысалы
Қалдықтарды азайту және қайта өңдеу үшін жинау
Rixos Sungate Hotel «ISO 14001 Экологиялық менеджмент» сертификатына ие. ISO 14001 стандарты аясында қыркүйек айында жүргізілген Экологиялық жұмыстар сауалнамасына сәйкес, қонақтардың 47,83%-ы Rixos Sungate Hotel-дің қоршаған ортаны қорғау жөніндегі қызметі туралы хабардар екенін, 65,22%-ы экологиялық жауапты нысанда тұрғысы келетінін, ал 30,43%-ы қоршаған ортаны қорғау қызметінде ешқандай кемшілік көрмегенін айтқан. Қонақүйдің экология жөніндегі кеңесшісі Фатма Баштуғ қызметкерлерге ‘туристік нысандардағы экологиялық заңнама’ және ‘қалдықтарды басқару’ тақырыптарында оқыту өткізеді. Нөмірлердегі ‘қол ұстасып’ кітапшаларында ‘Қайта өңдеуді қолдау үшін қалдықтарыңызды ортақ аумақтарымыздағы тиісті қоқыс жәшіктеріне тастаңыз.’ деп жазылған. Ортақ аумақтарда түрлі түсті қайта өңдеу жәшіктері бар.
Энергия тиімділігі және тиімді басқару
Қонақүй экологиялық сананы арттыру, экологиялық шаралар мен іс-қимыл жоспарының орындалуын қамтамасыз ету мақсатында қызметкерлерге мерзімді түрде оқыту өткізеді. Қызметкерлерге энергия үнемдеу жөнінде Техникалық директор Эрхан Абаджы оқыту өткізді. Gür Işık энергетикалық кеңес беру компаниясы «Энергия туралы ақпарат» оқытуын ұйымдастырды. Қызметкерлер қонақүйдің ас үйі мен техникалық бөлімдерінде қолданылатын құрылғыларды үнемді әрі тиімді пайдалануға үйретіледі. Hobart компаниясы қызметкерлерге ас үй жабдықтарын үнемді әрі дұрыс пайдалану жөнінде оқыту өткізді. Нөмірлерде есік пен терезе ашылған жағдайда желдету автоматты түрде сөнеді. Нөмірлерде температурасы реттелетін орталықтандырылған кондиционер бар. Бөлме температурасы қажетті деңгейге жеткенде кондиционер автоматты түрде тоқтайды. Нөмірлер карта жүйесімен жабдықталған. Карта болмаған кезде нөмірлердегі электр қуаты автоматты түрде ажыратылады, ал карта салынғанда нөмірлердегі энергия жүйесі іске қосылады. Нөмірлердегі жабдықтарда (нөмір телефоны, тікелей телефон, душ және дәретхана, жеке жуынатын бөлме, радио, теледидар, спутниктік хабар тарату, кондиционер, минибар, сейф, шаш кептіргіш, балкон, радиатор) жоғары тиімді әрі электр қуатын аз тұтынатын технология қамтамасыз етілген. Нөмірлерде LED теледидарлар бар. SM 40 үлгісіндегі шағын тоңазытқыштың 643/2009/EC ЕО директивасы мен EN 62552 стандартына сәйкес сынақ жағдайындағы энергия тұтыну көрсеткіші 0,94 кВт·сағ/24 сағат (жылдық тұтыну 343 кВт). Нөмірлер LED жарықтандыру шамдарымен жабдықталған. Минибарлар мен теледидарлар күн түспейтін жерлерге орналастырылған.
Тұщы суды басқару
Қызметкерлерге су ағуын анықтау және алдын алу жөнінде біздің техникалық қызметіміз оқыту өткізді. Ортақ аумақтар мен нөмірлердегі шүмектерде аэраторлар орнатылған. Осылайша 50%–70% мөлшерінде су үнемдеуге болады. Шүмектер фотоэлементті, ал барлық нөмірлер мен ортақ аумақтардағы су құйғыш бактар екі режимді. Су ағынын жіберуге немесе тоқтатуға мүмкіндік беретін түрлі бактар бар. Нөмірлерде қонақтар оңай көре алатын жерде экологиялық жауапкершілік жөніндегі жұмыстар жазбаша және аудиовизуалды түрде хабарланады. Қажетсіз су, электр қуаты мен жуғыш заттардың шығынын болдырмау мақсатында қонақтардан төсек жаймаларын ауыстыруды қаламаған жағдайда оларды төсектің үстінде қалдыру сұралады. Ортақ аумақтарда да, қонақ нөмірлерінде де су үнемдеуге қатысты көрнекі материалдар бар.
Ағынды суларды басқару
Қонақүйде пайдаланылатын экологиялық таза тазалау құралдары су үнемдеуге мүмкіндік береді. Қонақүй бақты суаруға жаңбыр суын пайдаланады.
Қауіпті заттар
Операциялық қызметкерлер жуғыш заттар мен дезинфекциялық құралдардың орамдарында немесе қораптарында көрсетілген пайдалану тәртібі мен әдістеріне үйретіледі. Diversey компаниясы HK (үй шаруашылығы) және Steward бөлімдеріне химиялық заттарды пайдалану жөнінде жеке-жеке оқыту өткізді. Табиғи шикізаттан өндірілген және орамы қайта өңделетін өнімдерге басымдық беріледі.
Көлік
Нөмірлердегі ‘қоршаған орта үшін қол ұстасып’ кітапшасында қонақтардың біздің қонақүйімізге де, маңайдағы тарихи және туристік орындарға да қоғамдық көлікпен жете алатыны көрсетілген. Клиенттер қонақүй аумағында багги көліктерін пайдаланады. Бұл багги көліктері табиғатты ластамайды.
Жерді басқару
Қонақүйде 2200 қарағай бар. Эндемик өсімдіктер қорғалады және жасанды тыңайтқыш пайдаланылмайды. Қонақүй флора мен фауна тізіміне сәйкес экожүйенің бұзылуына жол бермеу үшін жасанды тыңайтқыш қолданбайды. Дәрілеу мөлшері бақыланып, дәрілеу жоспарына сәйкес қорғау қамтамасыз етіледі. Қонақүйдегі мысықтарға арналған мысық үйі салынған. Олардың күтімі мен қоректенуі қамтамасыз етіледі. Қонақүйдегі мысықтарға құтыруға, паразиттерге қарсы және кешенді екпелер салынып, денсаулық паспорттары рәсімделген. Анталья Кемер муниципалитетінің иесіз жануарларға арналған уақытша күтім орнына ай сайын құрғақ жем түрінде көмек көрсетіледі.
Тұрақтылық қызметі үшін қызметкерлер, жергілікті халық және туристер арасындағы ынтымақтастық
Қызметкерлермен бірге Бельдиби жағалауында қоқыс жинау акциялары өткізіледі. Муратпаша муниципалитетінің Қоршаған ортаны қорғау және бақылау бөлімі ұйымдастырған экологиялық сана мен экологиялық хабардарлық жөніндегі оқытуларға қатысып, бөлім жүргізіп отырған ‘Жасыл қалам’ жобасына қолдау көрсетілді. ФКУ (фенилкетонурия) ауруына арналған Хабардарлық күні ұйымдастырылып, отбасылар қонақүйде бас қосты. 53-ші Анталья «Алтын апельсин» сыйлығына демеушілік жасалды. Қонақтар қабылдау бөліміне келгенде, қонақүйдегі экологиялық тәжірибелер және қонақтардың қоршаған ортаны қорғау үшін не істей алатыны туралы экологиялық кітапша таратылады. Кіші жастағы қонақтарға арналған экологиялық сана жөніндегі оқытулар мен іс-шаралар өткізіледі. Rixy Club-та қоршаған орта тақырыбындағы ақпараттық жазбалар мен кітапшалар бар. Экологиялық сананы арттыру мақсатында Rixy Club-тағы балаларға тұрақты түрде оқыту өткізіледі. Гүлдер мен ағаштар отырғызылып, балаларға осы сананы сіңіру және гүлдерді жақсы көруге баулу үшін бірге көктейтін материалдарды пайдалана отырып іс-шаралар өткізіледі. Қонақ нөмірлерінде су үнемдеу және дәретхана қағазын қоқыс жәшігіне тастау жөнінде ескерту жапсырмалары бар. Нөмір есіктерінің кіреберісінде нөмірлерде темекі шегілмейтінін және темекіні балконда шегуге болатынын көрсететін ескерту тақтайшалары бар. Тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін қонақүй барлық қызметкерлері мен қонақтарының қатысуын қамтамасыз етуі керек. Бұл күш-жігер қонақтардың үйлеріне оралғанда да сол экологиялық жауапкершілікпен әрекет етуіне ықпал етеді.
Тұрақтылықты реттеу
Қонақүйдің экологиялық таза орналастыру нысаны куәлігі бар. Экологиялық оқытулардың соңында таратылатын қаламның артқы жағындағы тұқым қалам қысқарған кезде топыраққа отырғызылады. Тұқым ретінде шырмауық гүл, рукола, ақжелкен, райхан сияқты өсімдік тұқымдарын пайдалануға болады. Кемер муниципалитеті мен қонақүй қызметкерлерінің қатысуымен Бельдиби жағалауы тазаланады.
Экологиялық тұрақтылық жобалары
Rixos Sungate Hotel-дің «Экологиялық әлеуметтік жауапкершілік» ұстанымы – әрдайым жетілдіру, дамыту және тұрақты жобалар жүзеге асыру. Rixos Sungate Hotel неғұрлым тұрақты туристік қызмет үшін жобаларын ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстар арқылы жалғастырып келеді.
6. Қорытынды
Туристік қызмет жалпы алғанда табиғат пен қоршаған ортаға негізделетіндіктен, туристік кәсіпорындардың қоршаған ортаны қорғауы тұрақтылық тұрғысынан маңызды. Туристік кәсіпорындар қоршаған ортаға, қоғамға және экономикаға пайда әкелгенімен, түрлі зиян келтіруі де мүмкін. Сондықтан қонақүйлер зиянды барынша азайту үшін кейбір экологиялық тәжірибелерді енгізуі қажет. Жоғарыда қарастырылған Rixos Sungate Hotel экологиялық тәжірибелер тұрғысынан Түркиядағы ең үздік үлгілердің бірі болып табылады. Rixos Sungate Hotel экологиялық қызмет пен табыстылық арасындағы байланысты түсінеді. Қонақүйде тұщы су мен ағынды суларды басқарудың маңызды жүйесі бар. Суды басқару нәтижесінде су үнемделеді. Осылайша қонақүй суға жұмсалатын шығындарды барынша азайтады. Қонақүйлер су шығындарын барынша азайтумен қатар, экологиялық таза өнімдер мен тәжірибелерді пайдалану арқылы толымдылық деңгейін арттырып, қоршаған ортаға келтірілетін зиянды азайта алады. Экологиялық қызметті жүзеге асыру дестинацияның тұрақтылығын арттырады. Туристік кәсіпорын ретінде қонақүйлер дестинацияның тұрақтылығындағы өз рөлін сезінуі керек. Қонақүйлер экологиялық таза өнімдерді пайдалану, қалдықтарды басқару мен қайта өңдеу қызметін жүзеге асыру және экологиялық менеджмент жүйесін енгізу арқылы өз дестинацияларын неғұрлым тұрақты ете алады. Осылайша туристер арасында дестинацияның танымалдығы, қонақүйлердің табысы мен толымдылық деңгейі артуы мүмкін. Болашақ зерттеулерде Rixos Sungate сияқты қонақүйде туристерге арналған сауалнама жүргізуге болады.
Пайдаланылған әдебиеттер
Buhalis, D. (2000). Marketing the competitive destination of the future. Tourism Management, 21(1), 97-116.
Butler, R.W. (1991). Tourism, environment and sustainable development. Environmental Conservation, 18(3), 201-209.
Chan, W.W. & Mak, B.L. (2004). An estimation of the environmental impact of diesel oil usage in Hong Kong Hotels. Journal of Sustainable Tourism, 12(4), 346-355.
Chon, K. & Mayer, K.J. (1995). Destination competitiveness models in tourism and their application to Las Vegas. Journal of Tourism Systems and Quality Management, 1(2), 227-246.
Clarke, J. (1997). A framework of approaches to sustainable tourism. Journal of Sustainable Tourism, 5(3), 224-233.
Claver-Cortes, E., Molina-Azorin, J.F., Pereira-Moliner, J., & Lopez-Gamero, M.D. (2007). Environmental strategies and their impact on Hotel performance. Journal of Sustainable Tourism, 15(6), 663-679.
Cooper, C., Fletcher, J., Fyall, A., Gilbert, D. & Wanhill, S. (2008). Tourism Principles and Practice. Financial Times Prentice Hall. Harlow.
Crouch, G.I. & Ritchie, J.R.B. (1999). Tourism, competitiveness and societal prosperity. Journal of Business Research, 44(3), 137-152.
Dwyer, L. & Mistilis, N. (1999). “Tourism Gateways and Regional Economies: The Distributional Impacts of MICE”. International Journal of Tourism Research, 1(6): 441-457.
Dwyer, L.& Kim, C. (2003). Destination competitiveness: determinants and indicators. Current Issues in Tourism, 6(5), 369-414.
Erdoğan, N., & Barış, E. (2007). Environmental protection programs and conversation practices of Hotels in Ankara, Turkey. Tourism Management, 28, 604-614.
Hassan, S.S. (2000). Determinants of market competitiveness in an environmentally sustainable tourism industry. Journal of Travel Research, 38(3), 239-245.
Inskeep, E. (1988). Tourism Planning: An Emerging Specialization. Journal of the American Planning Association (JAPA), 54(3), 360-372.
Kahraman, N. & Türkay, O. (2006). Turizm ve çevre. Detay Yayıncılık, Ankara
Kirk, D. (1995). Environmental management in Hotels. International Journal of Contemporary Management, 7(6), 3-8.
Kumar. J. & Hussain, K. (2014). Evaluating Tourism’s Economic Effects: Comparison of Different Approaches. Procedia – Social and Behavioral Sciences, 144, 360-365.
Lee, K.F. (2001). Sustainable tourism destinations: the importance of cleaner production. Journal of Cleaner Production, 9, 313-323.
Leiper, N. (1979). The Framework of Tourism. Annals of Tourism Research, 6(4), 390-407
Liu, Z. (2003). Sustainable tourism development: a critique. Journal of Sustainable Tourism, 11(6), 459-475.
Mensah, I. (2006). Environmental management practices among Hotels in the Greater Accra Region. International Journal of Hospitality Management, 25, 414-431.
Minguzzi, A. (2006). Destination competitiveness and the role of destination management organization (DMO): an Italian experience. In L. Lazzeretti, and C.S. Petrillo (Eds.), Tourism Local Systems and Networking (1st eds, 197-208). Elsevier, Amsterdam.
Munoz, T.G. (2007). German demand for tourism in Spain. Tourism Management, 28, 12-22.
Priestley, G. K., Edwards, J. A. & Coccossis, H. (1996). Sustainable Tourism?: European Experiences. CAB International. Wallingford, UK.
Revilla, G., Dodd, T.H. & Hoover, L. (2001). Environmental tactics used by Hotel companies in Mexico. International Journal of Hospitality and Tourism Administration, 1(3/4), 111-127.
Ritchie, J.R.B. & Crouch, G. (2003). The competitive destination, a sustainable Tourism Perspective. CABI, Wallingford, UK.
Rogers, T. (2008). Conferences and Conventions: A Global Industry. Elsevier Ltd., Burlington.
Smith, R. A. (1992). Conflicting Trends of Beach Resort Development: A Malaysian Case. Coastal Management, 20(2), 167-187.
Swarbrooke, J. (1999). Sustainable Tourism Management. CABI Publishing, Wallingford.
Thomas, P. (1990). “Coastal and Marine Tourism: A Conservation Perspective”. Symposium on Balancing Conservation and Economic Development, May 25-31, 1990, Honolulu, HA.
Trung, D.M. & Kumar, S. 82005). Resource use and waste management in Vietnam Hotel industry. Journal of Cleaner Production, 13, 109-116.
UNEP & UNWTO. (2005). Making tourism more sustainable: a guide for policy makers, www.unep.fr
Woolford, J. (1998). Stewardship council: applicability of the model and stakeholder attitudes. TSC Research, University of London, London.
Ағылшын тіліндегі түпнұсқасынан аударылды.