ҚАЗАҚСТАН САЙЛАУ ЖӘШІГІНДЕ БІР ПАРТИЯНЫ ЕМЕС, БІР ДӘУІРДІ АУЫСТЫРЫП ЖАТЫР
«Нұр Отаннан» «Аманатқа», «Аманаттан» «Әділетке»: атаулар өзгерген сайын мемлекеттің легитимділік тілі де өзгеруде
Авторы: д-р Нурфер Терджан
Партияның атауы өзгергенде елдің саяси жады да өзгере ме?
Қазақстанда 2026 жылғы 23 тамызда сайлау учаскесіне барған сайлаушының алдында тек жаңа парламент сайлауы ғана тұрған жоқ. Шын мәнінде, жәшікте бір дәуірдің тілі де тұрды.
Орталық сайлау комиссиясы 24 тамызда жариялаған алдын ала нәтижелерге сәйкес, тіркелген 12 миллион 623 мың 289 сайлаушының 9 миллион 351 мың 539-ы дауыс берді. Сайлауға қатысу 74,08 пайызға жетті. Құрылғанына әлі төрт ай да толмаған «Әділет» партиясы дауыстардың 71,17 пайызын алды.
2026 жылғы 23 тамыздағы алдын ала нәтижелер бойынша көрініс мынадай болды:
«Әділет» – 71,17 пайыз; «Ауыл» – 6,26 пайыз; «Respublica» – 5,56 пайыз; «Ақ жол» – 5,21 пайыз; Жалпыұлттық социал-демократиялық партия – 5,11 пайыз; Қазақстан Халық партиясы – 3,11 пайыз; «Байтақ» – 1,07 пайыз. «Бәріне қарсы» нұсқасын таңдағандардың үлесі 2,51 пайыз болды.
Сайлау шегі – 5 пайыз.
«Әділет» 145 орындық жаңа Құрылтайдың шамамен 110 орнын алуға дайындалып отыр.
Бірақ сандардың артындағы басты хикая 71,17 пайыз емес.
Басты хикая мына сұрақта жатыр:
Қазақстан неге бірнеше жыл ішінде «Нұр Отаннан» «Аманатқа», енді «Аманаттан» «Әділетке» көшті?
Өйткені кейде партияның атауы өзгертілгенде, шын мәнінде қоғаммен жасалған келісімшарттың тілі өзгертіледі.
Қазақстанда соңғы бірнеше жылда болған өзгеріс те дәл осындай мағыналық өзгеріс.
АЛДЫМЕН «НҰР ОТАН» БОЛДЫ
«Нұр Отан» тәуелсіз Қазақстанның алғашқы ірі саяси кезеңінің атауы еді.
Ол жылдар бойы жай ғана саяси ұйым емес, Нұрсұлтан Назарбаев дәуірінің институционалдық жадын арқалаған негізгі құрылымдардың біріне айналды. Ол парламентті, бюрократияны, жергілікті басқаруды және саяси мансап баспалдақтарын бір мезетте қиып өтетін омыртқа жотасы еді.
Сондықтан «Нұр Отан» атауын уақыт өте келе тек сөздік мағынасымен оқу мүмкін болмай қалды.
Ол бір кезеңді еске салатын.
Бір көшбасшылықты.
Бір басқару стилін.
Бір мемлекет құру үдерісін.
Бір буынның саяси жадын.
Оның үстіне атаудың өзінде бәрі білетін қос мағына бар еді. «Нұр» әрі жарық дегенді, әрі Нұрсұлтанды білдіретін.
Партия атауының бір мезгілде нақты бір адамның есімін еске салуы саяси персонализацияның символдық тұрғыдан аса қуатты мысалдарының бірі еді.
Бірақ әрбір саяси бренд өзін дүниеге әкелген кезеңмен бірге қартаяды.
Дәл сондықтан 2022 жылғы қаңтар оқиғалары Қазақстан үшін бірнеше күндік әлеуметтік сілкініс қана емес еді. Бұл мемлекет пен қоғам арасындағы қарым-қатынасты қайта ой елегінен өткізуге мәжбүрлеген тарихи бетбұрыс болды.
Сол күндері Назарбаевтың партия төрағалығы Тоқаевқа өтті; содан кейін символдар бірінен соң бірі өзгере бастады.
«НҰР ОТАН» НЕГЕ «АМАНАТ» БОЛДЫ?
2022 жылғы 1 наурызда «Нұр Отанның» атауы «Аманат» болып өзгертілді.
«Аманат» – қазақ тілінде де, түркі әлемінің ортақ мағыналық кеңістігінде де аса қуатты сөз.
Аманат.
Алдыңғы буыннан қабылданған жауапкершілік.
Қорғалуы тиіс құндылық.
Келешек ұрпаққа табысталуы тиіс мұра.
Сол кезеңдегі ресми түсіндірмелерде де бұл сөз «ата-бабалар мұрасы және болашақ ұрпаққа жолдау» мағынасында баяндалған еді.
Сондықтан «Нұр Отаннан» «Аманатқа» өтуді жай маңдайша ауыстыру ретінде оқу жеткіліксіз болар еді.
Өйткені атауда аса назар аударарлық мағыналық ығысу бар:
Тұлға мен кезеңге қатысты ассоциациядан жауапкершілік ұғымына көшу.
Мұнда жасалған әрекет – қосу емес, алу.
Былайша айтқанда, мынадай ой білдірілгендей еді:
Бір кезең аяқталып жатқан болуы мүмкін; бірақ мемлекет жалғасып жатыр. Атау өзгеруі мүмкін; бірақ сабақтастық сақталуы тиіс. Жады өшірілмеуі керек, бірақ қайта мәнге ие болуы керек.
Тоқаев сол күндері «Жаңа Қазақстан» дискурсын да күшейтті. 2022 жылғы 16 наурызда жариялаған реформалар пакетінде саяси жүйені қайта құру қажет екенін айтты.
Демек, «Аманат» жай ғана жаңа атау емес еді.
Ол 2022 жылдан кейінгі Қазақстанның өтпелі кезеңінің сөзі болатын.
Бірақ бүгін «Аманаттың» да түпкі аялдама болмағанын көріп отырмыз.
Аманат өз анықтамасы бойынша уақытша. Ол арқаланады да, табысталады.
Бәлкім, бұл сөз әу бастан өз соңын ішінде алып жүрген шығар.
ЕНДІ НЕГЕ «ӘДІЛЕТ»?
2026 жылға келгенде жаңа сөз пайда болды:
Әділет — Adilet.
Түрікшесі: Adalet.
Жаңа партия 2026 жылғы мамырда құрылды. 7 мамырда Президент Әкімшілігінің бұрынғы басшысы Айбек Дәдебай партия төрағасы болып сайланды; 1 маусымда мемлекеттік тіркеуден өтті. Ал маусым айында «Аманаттың» «Әділетке» қосылуы туралы шешім қабылданды.
Яғни елдің жылдар бойғы ең ірі саяси ұйымы сайлауға шамамен екі ай қалғанда жаңа шаңырақтың астына көшірілді.
Бұл егжей-тегжей маңызды.
Өйткені техникалық тұрғыдан тек «Аманаттың атауы Әділет болды» деу толық дұрыс емес. Жаңа саяси заңды тұлға құрылып, бұрынғы ірі ұйым осы құрылымның ішіне көшірілді.
Символдық тұрғыдан бұл әлдеқайда қуатты әрекет.
Ескі ғимараттың тек маңдайшасы ғана ауыстырылған жоқ.
Жаңа ғимарат салынды деп жарияланып, ескі құрылым соның ішіне көшірілді.
Арадағы айырма құқықтық болғанымен қатар, психологиялық та.
Атау өзгергенде өткен шақ сізбен бірге келеді; жаңа ұйымда өткен шақ сіз мұраға алған нәрсеге айналады.
Біріншісінде сіз тарихтың иесісіз.
Екіншісінде – мұрагері.
Ал неге әділет?
Өйткені XXI ғасыр қоғамдарында мемлекеттердің алдындағы ең маңызды мәселе енді тек экономикалық өсім емес.
Адамдар басқа сұрақтар қоя бастады:
Өсім кім үшін?
Мүмкіндіктер кімдер үшін?
Сапалы білім кім үшін?
Жақсы жұмыс кім үшін?
Ресурстардан кім пайда көріп отыр?
Заң бәріне бірдей ме?
Табысқа шынымен еңбекпен жетуге бола ма?
Елде жан басына шаққандағы табыс артуы мүмкін. Жаңа жолдар салынуы мүмкін. Жаңа қалалар бой көтеруі мүмкін. Технологиялық трансформация жүзеге асуы мүмкін.
Бірақ қоғамның кең топтарында «өмір әділетсіз» деген сезім қалыптасса, тек экономикалық көрсеткіштер әлеуметтік қанағатты қамтамасыз ете алмайды.
2022 жылғы қаңтардың сұйытылған газ бағасының өсуінен басталып, мүлдем басқа арнаға ұласуы дәл осы тұжырымның өмірдегі көрінісі еді.
Баға – ұшқын болды.
Өрттің отыны басқа жерде еді.
«Әділет» атауының дәл осы жерде таңдалуы кездейсоқтық деп санауға болмайтындай мәнді.
Партия бағдарламасында да әділдік, заң мен тәртіп, жауапкершілік, еңбек және отаншылдық ұғымдары өзекке қойылған.
Яғни жаңа кезеңнің легитимділік сөзі енді тек тұрақтылық емес.
Ол – әділет.
ҮШ АТАУ, ҮШ КЕЗЕҢ
Бәлкім, Қазақстанның соңғы ширек ғасырын тек үш сөз арқылы да оқуға болатын шығар:
«Нұр Отан» — Құрылу және сабақтастық.
«Аманат» — Мұрагерлік және жауапкершілік.
«Әділет» — Әділдік және легитимділікті қайта іздеу.
Бұл тұрғыдан партия атаулары Қазақстанның мемлекеттік ойлауындағы өзгерістің шағын, бірақ аса мәнді көрсеткіштері.
Бірінші кезең мына сұрақты қойды:
Мемлекет қалай құрылады және қалай қорғалады?
Екінші кезең:
Мұраға қалған құрылым қалай жалғасады?
Ал қазіргі кезең барған сайын әлдеқайда қиын сұрақпен бетпе-бет келуде:
Азамат бұл құрылымның өзіне әділ қарайтынына сене ме?
Үшеуі бір сұрақ емес.
Үшіншісінің алғашқы екеуінен айырмасы – оған тек мемлекет емес, қоғам жауап береді.
ҚҰРЫЛТАЙ НЕГЕ МАҢЫЗДЫ?
2026 жылғы сайлаудың тағы бір тарихи ерекшелігі бар.
Қазақстан енді бұрынғы Сенат–Мәжіліс құрылымымен емес, 145 мүшеден тұратын бір палаталы Құрылтай жүйесімен жолын жалғастыруда.
Жаңа Конституция 2026 жылғы 15 наурыздағы референдумда қабылданып, 1 шілдеде күшіне енді. 23 тамыздағы сайлау жаңа конституциялық тәртіптің алғашқы үлкен сынағы болды.
Мұнда терминология да маңызды.
«Құрылтай» – қарапайым техникалық атау емес.
Ол түркі және дала мемлекеттік дәстүрінің саяси жадында кеңесу, өкілдік ету және ортақ мәселелерді талқылау мағынасын арқалайды.
Оның үстіне бұл сөз Қазақстанның жақын саясатында бұрыннан қолданыста еді. 2022 жылы құрылған Ұлттық құрылтай кеңесу алаңы ретінде жұмыс істеді.
Енді сол сөз кеңесші органнан заң шығарушы органның атауына көшті.
Демек, бір жақта «Әділет», екінші жақта Құрылтай тұр.
Әділдік пен кеңес.
Тұжырымдамалық деңгейде аса қуатты екі таңдау.
Бірақ бұдан кейінгі мәселе – ұғымдардан нәтижеге өте білу.
Өйткені:
Тарих елді таңдаған сөздерімен емес, сол сөздердің мазмұнын қаншалықты толтырғанымен бағалайды.
ЖАҢА КОНСТИТУЦИЯ ТЕК ПАРЛАМЕНТТІ ҒАНА ӨЗГЕРТКЕН ЖОҚ
Жұртшылықтың назары көбіне бір палаталылыққа ауды. Ал 2026 жылғы Конституция бұдан әлдеқайда кең архитектуралық өзгеріс әкелді.
Сенат таратылды.
Президенттің заң шығарушы органға мүше тағайындау квотасы тоқтатылды.
Өлім жазасына Конституция мәтінінде тікелей тыйым салынды.
Өңірлер мен жергілікті басқаруға кеңірек дербестік берілді.
Ұлттық диалог үшін Халық кеңесі көзделді.
Әрі қазіргі депутаттардың ешқайсысы жаңа парламентке автоматты түрде өткен жоқ; бәрі қайтадан сайлаушылардың алдына шықты.
Бұлардың бір бөлігін биліктің орталықтан таратылуы бағытындағы қадамдар ретінде оқуға болады.
Бірақ сол Конституция тағы бір нәрсе әкелді:
Вице-президенттік лауазым.
Бұл лауазымға адамды Президент тағайындайды және оны парламент жай көпшілік дауыспен бекітеді.
Тоқаев сайлау күні учаскеде есімнің жақын арада жарияланатынын, бұл адамның жұртшылыққа жақсы таныс тұлға екенін айтып, лауазымның қазіргі қиын кезеңде қажет екенін атап өтті.
Елде жаңа вице-президенттік лауазым құрылғанда, саясаттану қоятын сұрақтардың бірі сөзсіз туындайды:
Бұл лауазым тек көмекшілік қызмет пе, әлде болашақта билік мирасқорлығы тетігінің бөлшегіне айналуы мүмкін бе?
Бұған тек Конституция мәтіні емес, уақыт пен саяси тәжірибе жауап береді.
ЖӘНЕ 7 ШІЛДЕДЕГІ ШЕШІМ
Осы бүкіл көріністі қайта оқуды талап ететін маңызды оқиғалардың бірі 2026 жылғы 7 шілдеде болды.
Конституциялық сот жаңа Конституциядағы шектеулердің жаңа конституциялық тәртіп аясында өткізілген сайлаулар мен тағайындауларға қатысты қолданылуы жөнінде түсіндірме берді.
Мұның саяси мәні аса зор.
Өйткені жаңа конституциялық тәртіп пен бұрынғы конституциялық кезең арасындағы өкілеттік мерзімдерінің қалай есептелетіні мәселесі Қазақстанның болашақ президенттік күнтізбесіне тікелей қатысты.
Сот құқықтық мүмкіндік аясын ашуы мүмкін; бірақ саяси шешімді түптеп келгенде қоғам мен сайлау үдерісі айқындайды.
Тоқаев та сайлау күні қайта кандидат болатын-болмайтыны туралы сұраққа бұл жөнінде айтуға әлі ерте деп жауап берді.
Демек, бірнеше ай бұрын ғана болжамдырақ көрінген саяси күнтізбе бүгін ашық күйде қалып отыр.
Әрі бұл жағдай одан да үлкен сұрақты алып келеді:
Конституциялық тәртіп өзгергенде институционалдық сабақтастық қандай негізге сүйенеді?
Бұл тек Қазақстанға тән сұрақ емес.
Қазіргі саясаттанудың ең маңызды мәселелерінің бірі дәл осы:
Институттар тұлғаларға қарай пішінделе ме, әлде тұлғалар институттар белгілеген шекара аясында әрекет ете ме?
71,17 ПАЙЫЗ ТАҒЫ БІР СҰРАҚТЫ АЛЫП КЕЛЕДІ
«Әділеттің» 71,17 пайыз дауыс алуы – күшті сайлау нәтижесі.
Бірақ саясаттану тұрғысынан дауыстың жоғары үлесі тек күштің көрсеткіші емес.
Сонымен бірге ол – ауыр жауапкершілік жүгі.
Өйткені 71 пайыздық қолдаудан кейін сылтау айтуға орын тарылады.
Экономика нашарласа…
Қымбатшылық күшейсе…
Жастар болашағын басқа елдерден іздей бастаса…
Өңірлер арасындағы даму алшақтығы ұлғайса…
Табыс бөлінісіндегі әділетсіздік сезімі күшейсе…
Білім берудегі мүмкіндік теңдігі қамтамасыз етілмесе…
Біліктілік мәселесінде қоғам сенбесе…
«Әділет» сөзінің өзі бір күні партияның алдына сұрақ болып шығады.
Өйткені әділет сөзін атауыңызға алған сәттен бастап қоғам сізден қарапайым басқаруды емес, әділеттің көзге көрінетін нәтижелерін талап етеді.
Осылайша атау артықшылық болумен қатар өлшемге де айналады.
Саясатта атау таңдау – сонымен бірге өз емтихан сұрағыңды өзің жазу.
ОППОЗИЦИЯНЫҢ БЕС ПАЙЫЗДЫҚ ДӘЛІЗІ
Сайлау нәтижелерінің, бәлкім, ең қызықты тұсы «Әділеттің» 71 пайызы ғана емес, басқа партиялардың бөлінісі.
«Ауыл» – 6,26 пайыз.
«Respublica» – 5,56 пайыз.
«Ақ жол» – 5,21 пайыз.
Жалпыұлттық социал-демократиялық партия – 5,11 пайыз.
Төрт партияның бір-біріне өте жақын тар аралықта тұруы назар аудартады.
Халықаралық сайлау бақылаушыларының бағалауларында да саяси плюрализм, нағыз оппозицияның өкілдік ету мүмкіндіктері және тәуелсіз кандидаттардың жағдайы баса айтылуда.
Бұл көрініс Қазақстанның болашағына қатысты маңызды сұрақ туғызады:
Құрылтай нағыз пікірталас пен бақылау алаңы бола ма, әлде ірі орталық партияның төңірегіндегі шағын саяси реңктерден тұратын құрылым бола ма?
Бұл сұраққа сайлау түнінде жауап беру мүмкін емес.
Мұны Құрылтайдың жұмысы көрсетеді.
Оппозициялық партияның бар болуы мен ықпалды болуы бір нәрсе емес.
Маңыздысы тек депутаттар саны емес.
Ол заң жобаларын өзгерте ала ма?
Әлеуметтік мәселелерді күн тәртібіне шығара ала ма?
Үкімет саясатына сұрақ қоя ала ма?
Жұртшылыққа балама ұсына ала ма?
Құрылтай нағыз пікірталастардың алаңына айнала ма?
Саяси плюрализм дәл осы жерде өлшенеді.
МҰНДА БІР ҚАЙШЫЛЫҚ ТА БАР
Жаңа жүйе туралы назардан тыс қалмауы тиіс маңызды бір тұс бар.
2023 жылғы сайлауда парламенттің бір бөлігі бір мандатты сайлау округтерінен сайланатын, тәуелсіз кандидаттардың бәсекеге түсуіне мүмкіндік бар еді.
Ал жаңа Құрылтай жалпыұлттық сайлау округі мен жабық партиялық тізімдерге негізделген пропорционалдық сайлау жүйесімен жасақталады.
«Жабық» сөзі мұнда техникалық егжей-тегжей емес.
Сайлаушы нақты адамға емес, тізімге дауыс береді.
Ал тізімдегі реттілікті партия басшылығы белгілейді.
Мұның саяси салдары туралы ойлану қажет.
Өйткені депутаттың саяси болашағы сайлаушы мен партия орталығы арасындағы қарым-қатынастың қалай құрылатынына барған сайын көбірек тәуелді бола түседі.
Демек, жаңа жүйенің бір жағынан өкілдік пен институционалдық оңтайландыру туралы талабы болса, екінші жағынан тәуелсіз саяси актерлердің парламентке жол табу кеңістігін тарылтып-тарылтпайтыны да талқылануы тиіс.
Өйткені нағыз Құрылтай – тек көптеген депутаттың бір залда отыруы емес.
Ол – түрлі қоғамдық дауыстар естілетін орын.
Дала дәстүрінде де құрылтайдың мәні тек билеушінің сөйлеуі емес, түрлі дауыстардың билеушінің алдында сөйлей алуы еді.
НАҒЫЗ ҮЛКЕН СЫНАҚ ҚАШАН?
Жақын уақытқа дейін бұл сұраққа еш қиындықсыз 2029 жыл деп жауап беруге болатын еді.
Бүгін сақтырақ болу қажет.
Өйткені енді үш айнымалы бір мезгілде қозғалып отыр:
Өкілеттік мерзімдерінің жаңа конституциялық тәртіпте қалай есептелетіні жөніндегі құқықтық пікірталас…
Жаңадан құрылған вице-президенттік лауазым…
Және бірнеше ай ішінде құрылып, парламенттің шамамен төрттен үшін алатындай күшейген мүлдем жаңа партия.
Осы үшеуінің тоғысуы бізге мынаны айтады:
2026 жылғы конституциялық реттеулерді тек бүгінді басқару үшін ғана емес, мемлекеттің келесі кезеңге қалай өтетіні тұрғысынан да оқу керек.
Мұнда бірнеше ықтималдық туындайды.
Біріншісі: «Әділет» ұзақ мерзімді жаңа орталық партияға айналып, саяси транзит қай мерзімде болса да институционалдық тұрғыдан жүзеге асады.
Екіншісі: «Әділет» күшті транзиттік алаң болады, бірақ алдағы жылдары өз ішінде түрлі саяси қанаттар туындата бастайды.
Өйткені 70 пайыздан астам дауыс алған ірі партияларда саяси айырмашылықтардың бәрі сыртта қалмайды; уақыт өте келе партияның ішінде де қалыптасуы мүмкін.
Үшіншісі: Егер қоғам әсіресе экономика, жастар, табыс бөлінісі және мүмкіндік теңдігі мәселелерінде күткенін таппаса, бүгін 71 пайыз болған ірі орталық уақыт өте келе төменнен көтерілген түрлі қоғамдық талаптарға тап болады.
Қайсысы жүзеге асатынын бүгіннен нақты айту мүмкін емес.
Бірақ бір нәрсені болжауға болады:
Қазақстан саясатының келесі кезеңін енді тек Назарбаев–Тоқаев салыстыруы емес, институттардың тұлғаларға тәуелсіз жұмыс істей ала ма, жоқ па – соны айқындайды.
Бұл – аса маңызды табалдырық.
ЕЛДІҢ НАҒЫЗ ТАБЫСЫ КӨШБАСШЫ АУЫСҚАНДА БІЛІНЕДІ
Күшті көшбасшылар күшті кезеңдер тудыра алады.
Бірақ күшті мемлекеттер – көшбасшы ауысқанда да өз жүйесін жалғастыра алатын мемлекеттер.
Басты сұрақ мынау:
Ел тұлғадан институтқа көше ала ма?
Ережелер адамдарға қарай өзгере ме, әлде адамдар ережелерге бағына ма?
Біліктілік жеке жақындықтан озып шыға ала ма?
Жаңа буын өзін елдің болашағында көре ала ма?
Азамат мемлекетке жүгіну үшін таныс іздемей-ақ өз құқығына қол жеткізе ала ма?
Сот алдында өзін тең сезіне ме?
Экономикалық өрлеу тек белгілі бір топтар үшін емес, бәрі үшін мүмкін бе?
Міне, «Әділет» сөзінің нағыз сынағы осы жерден басталады.
ҚАЗАҚСТАННЫҢ АЛДЫНДАҒЫ ЖАҢА ҚОҒАМДЫҚ КЕЛІСІМ
Қазақстан – ұлан-байтақ ел.
Оның орасан зор табиғи ресурстары бар.
Ураны бар.
Мұнайы бар.
Газы бар.
Сыни маңызды минералдары бар.
Ол Қытай мен Еуропа арасындағы Орта дәліздің қақ ортасында орналасқан.
Ресеймен әлемдегі ең ұзын құрлықтық шекаралардың біріне ие.
Каспийге шығады.
Түркі әлемінің өзекті аумақтарының бірін құрайды.
Бірақ геосаяси қуат сонымен бірге үлкен жауапкершіліктің, кейде осалдықтың да көзі.
Ресурсқа бай елдердің классикалық қиын түйіні белгілі: мемлекет кірісінің едәуір бөлігі жер қойнауы байлығынан түскенде, мемлекет пен азамат арасындағы қатынастың экономикалық және саяси сипаты өзгеше болуы мүмкін.
Ал XXI ғасырда елдердің нағыз байлығы тек жер астында емес.
Ол – жер бетіндегі адамның жүйеге деген сенімі.
Міне, Қазақстанның алдындағы ұлы өзгеріс осында.
Назарбаев кезеңі тәуелсіз мемлекеттің құрылу және шоғырлану үдерісінің айқындаушы кезеңі болды.
Тоқаев кезеңі бұл мемлекетті қайта реттеуге тырысуда.
Бірақ келесі кезең әлдеқайда қиын сұрақ қояды:
Бұл мемлекет өз азаматына қандай болашақ ұсынады?
Әсіресе жас қазақстандыққа.
Өйткені жаңа буынның жадында Кеңес Одағы барған сайын алыстап барады.
Олар тәуелсіздіктің алғашқы жылдарын есіне алмайды.
1990-жылдардың қиындықтарын көрмеген миллиондар келе жатыр.
Олардың бағдар нүктесі енді тек өткен шақ емес.
Әлем.
Телефондарын ашқанда Сеулді көреді.
Дубайды.
Стамбұлды.
Берлинді.
Сингапурды.
Шанхайды.
Әрі өз елдерін солармен салыстырады.
Сондықтан жаңа буынға тек «Бұрын бұдан да жаман еді» деу жеткіліксіз болады.
Олардың сұрағы басқа болады:
«Ертең неге жақсырақ болмайды?»
Болашақтың саясаты дәл осы сұрақтың жауабында құрылады.
«НҰР ОТАННАН» «ӘДІЛЕТКЕ» ДЕЙІНГІ НАҒЫЗ САПАР
Сондықтан мен өзгерісті тек партия атаулары арқылы оқымаймын.
Мен әлдеқайда ұзақ жолды көремін:
«Нұр Отан» → «Аманат» → «Әділет»
Ал оның астында әлдеқайда терең өзгеріс жатыр:
Негізін қалаушы көшбасшылық → институционалдық сабақтастық → қоғамдық легитимділік.
Алғашқы екі саты едәуір дәрежеде жүзеге асты.
Үшіншісі енді басталып жатыр.
Әрі үшінші саты қалғандарынан қиынырақ.
Өйткені мемлекетті жарлықпен қайта реттеуге болады.
Партия съезд арқылы атауын өзгерте алады.
Конституцияны референдуммен қабылдауға болады.
Парламентті қайта құруға болады.
Бірақ қоғамның әділдік сезімін жарлықпен тудыру мүмкін емес.
Ол сезім күнделікті тіршіліктің ішінде қалыптасады.
Студенттің университетке түсу кезінде сезінетін теңдігінде…
Кәсіпкердің бизнес ашқанда кездесетін ережелерінде…
Қызметкердің еңбегінің өтемін ала алуында…
Азаматтың сотқа деген сенімінде…
Журналистің сұрақ қоя алуында…
Жастың өз табысы тегіне емес, қабілетіне байланысты екеніне сенуінде…
Әділет дегеніміз – осы.
Бәлкім, «Әділет» партиясының 71,17 пайыздық жеңісінің артындағы ең үлкен тарихи парадокс та осында жатқан шығар:
Осыншама зор қолдау дәл сондай зор үміт тудырады.
2026 жылы сайлаушы «Әділетке» басым көпшілік дауыс берді.
Енді «Әділеттің» алдында сайлау жәшігіндегіден әлдеқайда қиын таңдау тұр:
Әділетті тек партия атауы ретінде арқалай ма, әлде оны күнделікті өмірдің тәжірибесіне айналдыра ма?
Қазақстанның алдағы он жылының жауабы, бәлкім, дәл осында жасырынып жатқан шығар.
Өйткені тарихта елдер кейде атауларын өзгерту арқылы жаңа кезеңге аяқ басады.
Бірақ олардың шынымен өзгерген-өзгермегенін маңдайшалар емес, азаматтың өмірі айтады.
ЕСКЕРТПЕЛЕР МЕН ДЕРЕККӨЗДЕР
Сайлау деректері Қазақстан Орталық сайлау комиссиясының 2026 жылғы 24 тамыздағы алдын ала нәтижелер туралы мәлімдемесіне негізделген; орындардың бөлінуі алдын ала деректер бойынша берілген және түпкілікті нәтижелерге сәйкес өзгеруі мүмкін.
— Конституциялық референдум 2026 жылғы 15 наурызда өтті; жаңа Конституция 87,15 пайыз «иә» дауысымен қабылданып, 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енді.
— Конституциялық соттың өкілеттік мерзімін есептеуге қатысты шешімі 2026 жылғы 7 шілдеде қабылданған. — ЕҚЫҰ/ДИАХБ бақылау миссиясы мен құқық қорғау ұйымдарының бағалаулары – сайлаудан кейін баспасөзде жарияланған тұжырымдар.
— Вице-президенттік лауазымға қатысты сөздер Тоқаевтың 2026 жылғы 23 тамызда сайлау учаскесінде баспасөзге берген сұхбатынан алынды.
https://www.5gvirusnews.com/yazarlar/sandiktan-adalet-cikti-h1945.html