ТАНСЕЛ ТЕРДЖАН
(Докторант, Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, Қазақстан & Rixos President Astana, бас менеджер, tansel.tercan@rixos.com)
Аңдатпа.
Индустрияландыру үдерісі жаңа буын ақпараттық-коммуникациялық технологиялармен бірге төртінші рет эволюцияға түсе бастады. Туризм индустриясы жаңалықтар мен жаңа технологияларға тез бейімделетін серпінді сала болғандықтан, Индустрия 4.0 технологиялары туризм индустриясында жедел енгізіле бастады. Сондықтан қонақүй кәсіпорындары да Заттар интернеті, жақын қашықтықтағы байланыс, ғаламдық позициялау жүйелері, beacon, сенсорлар және мобильді қосымшалар сияқты Индустрия 4.0 технологияларының ықпалына түсе бастады. Индустрия 4.0 дәуірінің өзегінде роботтарды басқаратын роботтар сияқты озық технологиялық жетістіктер тұр. Ақылды туризм, ақылды қонақүй, ақылды гид сияқты ұғымдар Индустрия 4.0-пен бірге пайда болды. Дегенмен қонақүй саласында Индустрия 4.0 технологияларын қалай қолдану керектігі және қонақүйлерді жедел дамып келе жатқан технологияларға қалай кіріктіру қажеттігі жөнінде зерттеулер өте аз. Әсіресе қонақүйлердің ең маңызды құрамдас бөліктерінің бірі – қалдықтарды басқаруда жаңа буын технологияларын қалдықтарды азайту үшін пайдалануға қатысты зерттеулер жоқтың қасы. Сондықтан зерттеудің мақсаты – қонақүй кәсіпорындарында қалдықтарды ақылды басқаруды дамыту үшін жаңа буын технологияларының ас үй, мейрамхана, қабылдау бөлімі және т.б. салалардағы әлеуетті қолданылу аясын анықтау және қонақүй саласына ұсыныстар беру.
Түйін сөздер. Индустрия 4.0, Қалдықтарды ақылды басқару, Қонақүй кәсіпорындары
КІРІСПЕ
Өнеркәсіптік революциядан бері компьютерлер адам өмірінде маңызды орын ала бастады және адам өмірінің ажырамас бөлігіне айналды десе болады. Адамдар өмірі мен жұмысын жеңілдету үшін компьютерді жиі пайдаланады. Бүгінгі таңда Ақпараттық-коммуникациялық технологиялардың (АКТ) дамуы серпін берген төртінші өнеркәсіптік революция жүріп жатыр. Индустрия 4.0 – технологияға негізделген және киберфизикалық жүйелерді ақылды автоматтандыру. Индустрия 4.0 термині алғаш рет 2011 жылы Ганновер жәрмеңкесінде қолданылды [20]. Адам мен компьютердің өзара әрекеттесуі компьютерлік технологияларды дамытпайтын немесе пайдаланбайтындардың өміріне жұмыстан шығарылу сияқты жағымсыз әсер етуі мүмкін болса да, адам мен компьютердің өзара әрекеттесуі роботтарды әзірлеу және пайдалану арқылы жалғасуда [24].
Роботтандыру, Заттар интернеті, жасанды интеллект, сенсорлар, когнитивтік технологиялар, нанотехнология, интернет қызметтері, кванттық есептеулер, киілетін технологиялар, толықтырылған шындық, ақылды сигнализация, ақылды роботтар, үлкен деректер, 3D және ақылды желі технологиялары Индустрия 4.0 деп аталатын төртінші өнеркәсіптік революцияға жол ашуда. Индустрия 4.0 технологиялары іскерлік, коммуникация және білім беру салаларында жедел қолданылып, жұмыс ортасы мен өмір салтын өзгерте бастады.
Бүгінгі таңда роботтар қонақүй бөлімдерінде тұтынушыларға қызмет көрсету және қызметкерлерге міндеттерін атқаруға көмектесу үшін пайдаланыла алады [10]. Туризм индустриясы технологиялық жетістіктерге тез бейімделіп, оларды пайдаланады. Сондықтан туризм индустриясы интернетті барынша жоғары деңгейде пайдалана алады. Мысалы, келушілер туралы ақпарат, келушілердің қажеттіліктері, олардың электрондық пошта мекенжайлары мен телефондары туризм индустриясында сақталады.
Бұған қоса, туризм индустриясында жұмыс істейтін кәсіпорындар әлеуметтік желілердегі аккаунттары арқылы сала туралы ақпарат жинай алады. Бұл орасан көп деректер дегенді білдіреді. Туризм индустриясының үлкен деректерін жарнамалау, маркетинг, бәсекелестік және трендтерді қадағалау мақсатында пайдалануға болады [25]. Бұл үлкен деректерді мейрамханада, ас үйде және қабылдау бөлімінде жинап, қалдықтарды басқару мақсатында пайдалануға болады. Операциялық тиімділік пен қалдықтарды азайту – қонақүйлердегі қалдықтарды ақылды басқару жүйесінің ең инновациялық екі функциясы. Сондықтан қонақүйлер операциялық тиімділікті арттыру және қалдықтарды азайту үшін жаңа буын технологияларын пайдалануы тиіс. Бұл зерттеудің мақсаты – жаңа буын технологияларының қонақүйлердің ас үй, мейрамхана және қабылдау бөлімдеріндегі әлеуетті қолданылу аясын анықтау. Осы мақсатқа сәйкес басшыларға ұсыныстар берілді.
ИНДУСТРИЯ 4.0 ЖӘНЕ АҚЫЛДЫ ТУРИЗМ
Индустрияландыру термині, әдетте, адам еңбегін машиналардың алмастыру үдерісін білдіреді [16]. Қазба отындар индустрияландыру үдерісінде ерекше рөл атқарды. Қазба отындар Бірінші (көмір) және Екінші өнеркәсіптік революцияда (мұнай) орасан зор өнімділік қамтамасыз етіп, көлік, өндіріс және тұтыну тұрғысынан технологиялық және экономикалық жағдайларды өзгертті [11]. Бірінші өнеркәсіптік революция XVIII ғасырдың соңғы ширегінде Англияда болды. Бу машинасының ойлап табылуы және қол еңбегінің алмастырылуы капиталды көбірек қажет ететін өндіріс әдістеріне көшуге серпін берді. Екінші өнеркәсіптік революция 1860 және 1890 жылдары Америка Құрама Штаттарында дамыды [14]. Бұл жолы жұмыс салалары өндірістен қызмет көрсетуге ауыса бастады [1]. Үшінші өнеркәсіптік революция – интернет технологиясының жаңартылатын энергиямен кірігуі [19]. Үшінші өнеркәсіптік революция бейімделгіш қызметтерге және цифрлық өндіріске бағытталды. Үшінші өнеркәсіптік революция жаппай дербестендіруде (әсіресе қызметтер мен өндірілген тауарларды біріктіруде) тиімділікті арттыруды және айлар бойы жұмыс істей алатын, көбіне ой еңбегіне тәуелді компьютерлік және коммуникациялық технологияларды пайдалануды мақсат етті [23]. Төртінші өнеркәсіптік революция (Индустрия 4.0) – байланыс орната алатын, үлкен деректерді талдап, пайдалана алатын цифрлық кәсіпорын құру үшін ақылды цифрлық технологияларды және озық өндірістік және операциялық әдістерді біріктіретін, физикалық әлемге ақылдырақ әрекеттер дарытатын жаңа өнеркәсіптік революция [5].
‘Ақылды’ термині ғылыми әдебиетке Индустрия 4.0-пен бірге енді. Ақылдылық неғұрлым дұрыс операциялық шешімдер қабылдау үшін нақты уақыттағы және нақты әлемдегі деректерді пайдалану, деректерді біріктіру, деректермен алмасу және күрделі аналитикалық модельдеуді, оңтайландыру мен визуализацияны қолдану ретінде тұжырымдалған [9]. Ақылды туризм жүйесіндегі технологиялар – келушілер мен қызмет көрсетушілерге дұрыс ақпарат, шешім қабылдауға жақсырақ қолдау, көбірек ұтқырлық және, түптеп келгенде, сапалырақ туристік тәжірибе ұсынатын ақпараттық жүйелердің құрамдас бөліктері [22]. Интернет технологиясы мен жаңа буын технологиялары ақылды туризм индустриясының дамуына ықпал етті [13]. Соңғы кезде үлкен деректер мен толықтырылған шындық технологиясын ақылды туризм үшін пайдалану бағытында үлкен күш жұмсалуда. Үлкен деректерді талдау келушілердің шешім қабылдауын қолдау, туристік бренд стратегияларын әзірлеу және келушілердің қатысуын қолдау үшін пайдаланылады [6].
Ақылды туризм ұғымы IBM компаниясы 2008 жылы ұсынған және кейін ақылды қалалардың дамуымен бірге дамытылған ‘ақылды ғаламшар’ терминінен туындаған. Ақылды туризмнің үш негізгі құрамдас бөлігі бар. Бұлар – ақылды тәжірибе, ақылды бизнес-экожүйе және ақылды дестинация [8]. Ақылды туризм жаңа буын ақпараттық-коммуникациялық технологияларға негізделген мемлекеттік реформа ретінде анықталып, оның келушілерге дербестендірілген, жоғары сапалы әрі көңілден шығатын қызметтер ұсынумен қатар туризм мен қоғамдық ресурстардың орнықтылығын қамтамасыз етуді мақсат ететіні атап өтілген [31]. Ақылды туризмнің дамуына қоса, ақпараттық-коммуникациялық
технологияларды тұжырымдамалаудың кілті ретінде қарастыруға болады. Ақылды туризм құндылық жасауға, платформа құруға және жеке әрі кең таралған ақпараттық қызметтерге шоғырланады [8].
ИНДУСТРИЯ 4.0 ЖӘНЕ АҚЫЛДЫ ҚОНАҚҮЙЛЕР
Ақылды туризмді дамыту үшін ақылды қонақүй басқару жүйесі [26], ақылды билет (карта) жүйесі [4], ақылды қашықтан бейнебақылау жүйесі, ақылды экскурсия гиді жүйесі [30] және ақылды туристік агенттік жүйесі сияқты Заттар интернеті технологиялары пайдаланылады [8]. Заттар интернеті және қонақүйдің ішіне / айналасына орнатылған сенсорлар нысандардың бос-бос еместігі, туристің орналасқан жері, ауа райы, жол жағдайы және әуежай қозғалысы сияқты едәуір көлемдегі ішкі және сыртқы деректерді жинай алады. Бұл ақпарат туристердің тәжірибесіне тікелей әсер етпесе де, олардың жалпы әсері мен қанағаттануына ықпал етеді [12]. 1-кесте қонақүйдегі Заттар интернетіне арналған аймақтар бойынша ұсыныстарды көрсетеді.
| Аймақ | Технология / Сенсор | Ерекшеліктері |
| Қонақүй ішінде | ||
| Бөлмелер | Қозғалыс сенсоры
Дыбыс сенсоры Температура сенсоры Есікті құлыптау Киілетін сенсор |
Туристің бөлмесіндегі қозғалыстарға байланысты энергияны басқару жүйесі және жарықтандыру
Перде, жарық және бөлме температурасы сияқты құралдарды дауыспен басқару Жайлы орта үшін температураны бақылау жүйесі Есіктерді мобильді қосымшалар арқылы ашу және жабу Әсіресе фитнес залдарында туристердің денсаулық жағдайын анықтау |
| Мейрамхана / Лобби | Орналасу сенсоры Орналасу beacon-ы |
Туристің орналасқан жерін анықтау Анықталған туристке ‘қош келдіңіз’ хабарламасын жіберу |
| Қонақүй нысандары | Бос орын beacon-ы | Қонақүй қонақтарына бос орын туралы хабарлама жіберу |
| Қойма | Түгендеу белгісі | Тауар қорының орналасуын қадағалау, жарамдылық мерзімі мен қор деңгейін анықтау |
| Қонақүй сыртында | ||
| Ғимарат | Температура сенсоры
Жарық сенсоры |
Ғимараттың ішкі температурасына қарай бақылау жүргізу арқылы энергия тиімділігін қамтамасыз ету
Күн жарығын өлшеп, жарықтандыруды реттеу жүйесі |
| Жол | Көлік қозғалысы сенсоры | Автотұрақ пен көлік қозғалысын бақылау |
| Әлеуметтік желі | Контент сенсоры | Қонақүйдің әлеуметтік желілерін бақылап, басшыларға кері байланыс беретін әлеуметтік желі жүйесі |
Ок және басқалар [15] брондау тікелей бөлме қосымшасы (app) арқылы жасалған сәтте қонақтардың бөлме туралы ақпараты мен цифрлық кілті ақылды құрылғыға жіберілетін модельді ұсынды. Осылайша келушілер келген кезде тіркелу үшін күтуге мәжбүр болмайды; олар өздеріне бөлінген бөлмеге тікелей барып, есікті өз мобильді құрылғыларымен ашады. Смартфонды бөлмедегі жарық, жылыту және теледидар сияқты белгілі бір функцияларды басқару үшін де пайдалануға болады. Лондондағы Ковент-Гарденде орналасқан HUB қонақүйі – ақылды орналастырудың алғашқы үлгілерінің бірі. Брондау үдерісінен бастап тіркелу, бөлмеге кіру, бөлмеге қызмет көрсету және бөлме ортасы / тәжірибесі (теледидар, температура, жарық және т.б.) үстіндегі физикалық бақылау жүктеп алынатын HUB қосымшасы арқылы жүзеге асырылады. Қосымша сонымен қатар маңайдағы көрікті жерлер туралы ақпарат береді. Жақында іске асырылған бұл жаңа тұжырымдама табысты болып, Индустрия 4.0 технологияларын пайдалану әлеуетінің маңыздылығын дәлелдеді. Бұл ақылды туризм қосымшасы технологиядан қорқатын кейбір келушілер тарапынан және турист пен қызметкер арасындағы физикалық байланыстың азаюына байланысты жағымсыз қабылдануы мүмкін болса да, келушілерге толық бақылау мүмкіндігін береді [17].
Қонақүй басшылары технологияларды пайдалану арқылы операцияларға жұмсалатын уақыт пен адам еңбегін азайта отырып [27], қызмет сапасын арттыруды күтеді [2]. Екінші жағынан, қонақүй қонақтары ең тиімді бөлме бағасын [28] тезірек әрі нәтижелірек іздегісі келеді [21]. Алайда саяси, экономикалық, әлеуметтік және техникалық ортадағы серпінді өзгерістерге байланысты тек кәсіпорынның ішкі деректері дұрыс болжам мен баға белгілеу стратегияларын қамтамасыз ете алмайды. Тиімді кірісті басқару мен кірісті дұрыс болжау кәсіпорыннан тыс деректерді де, үлкен деректерді де қажет етеді [18]. Ақылды желі сенсорлар мен белгілеулерсіз сәтсіздікке ұшырайды. Ішкі сенсорлық технологиялар қонақүй басшыларына қонақүйдің ішінде және сыртында жүріп жатқан операциялық қызметті бақылауға көмектесе алады [29]. Ақылды қонақүй желісінің арқасында кірісті басқару қызметін үлкен деректермен қолдауға және осылайша болжамдардың дәлдігін арттыруға болады [7].
ҚАЛДЫҚТАРДЫ АҚЫЛДЫ БАСҚАРУДА ЖАҢА БУЫН ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ПАЙДАЛАНУ АЯСЫ
Қонақүй кәсіпорындарында қолданылатын қалдықтарды басқарудың басты басымдығы – алдын алу, содан кейін азайту және кәдеге жарату шараларын жүзеге асыру. Қонақүй кәсіпорындары үшін қалдықтарды азайту, сақтау орындары мен шығындарды оңтайландыру үшін қалдықтарды кәдеге жарату ерекше маңызды. Сондықтан қалдықтарға қатысты ақылды басқару ұсыныстары да бөлімдер бойынша қарастырылады. Зерттеу аясында NFC, GPS, Beacon, жаңа буын Bluetooth Beacon, ақылды қосымшалар (app), жасанды интеллект, Заттар интернеті, виртуалды шындық, толықтырылған шындық, үлкен деректер, 3D принтерлер және роботтандыруға қатысты қолданылу аясы зерттелді. Осы аясында анықталған қалдықтарды ақылды басқару тәжірибелері мыналар;
- Заттар интернеті технологиясын пайдалана отырып, қонақүй кәсіпорнында азық-түлікті қажетті мөлшерде сақтау, азық-түлікті бақылау арқылы бұзылуының алдын алу немесе қайта өңдеуге болатын қалдықтарды анықтау сияқты сатып алу және ас үй бөлімдеріне арналған көптеген инновациялық тәжірибелер әзірлеуге болады.
- Дәстүрлі қалдықтарды басқару жүйелерінен айырмашылығы, қалдықтарды ақылды басқару жүйелері неғұрлым ұтымды шешімдердің арқасында тиімділікті қамтамасыз етеді. Қонақүй ас үйі мен қоймасы тұрғысынан ақылды тоңазытқыштарды немесе басқа құрылғыларды қалдықтарды ақылды басқару жүйелерінің бір бөлігіне айналдыру мүмкін болуы ықтимал,
- Қонақүй басшылығы пайдаланатын басқа ақылды өнімдерді кіріктіру арқылы ескерту жүйелері, жасанды интеллект және қайта өңделетін қалдықтарды қайта өңдеу сияқты көптеген инновациялық тәжірибелерді жүзеге асыруға болады.
- Қонақүйдің бақтары мен жасыл аймақтарында суды ысырап етудің алдын алуға арналған ақылды сенсорлар топырақтың ылғалдылығын анықтай алады. Осылайша өсімдіктерге дәл уақытында жеткілікті мөлшерде су беруге болады. Сөйтіп өсімдік пен судың шығынының алдын алуға болады,
- Жас, азаматтық, жыныс сияқты қонақтар туралы деректерді жинау арқылы үлкен деректер қалыптастыруға және брондауларға сәйкес алгоритмдер арқылы тағам мен сусын тұтынуын анықтауға болады. Өйткені жиналған осы үлкен деректермен талдау жүргізіп, тамақтану қалауларын алдын ала анықтауға болады. Қонақтардың демографиялық ерекшеліктеріне қарай тұтыну қалаулары үлкен деректер арқылы анықталғанда, тағам қалдықтарын неғұрлым ақылмен азайтуға болады. Сол сияқты, осы үлкен деректер арқылы қонақтардың барлардағы қалауларын анықтап, барлардағы қалдықтарды азайтуға болады,
- Қонақүй үшін әзірленетін қосымша арқылы белгілі бір сағаттарда beacon арқылы қонақтарға жіберілетін хабарламалар көмегімен қонақтарды қонақүй ішінде бағыттауға болады. Осылайша қарбалас сағаттардағы адам тығыздығын азайтуға болады.
- Шведтік үстелдерде тағам ыдыстарының толу деңгейін өлшейтін сенсорлар мен ас үй бөлімі арасында цифрлық байланыс орнату арқылы шведтік үстелдерде бір өнімнің артық ұсынылуының алдын алуға болады. Сол сияқты, Заттар интернеті арқылы шведтік үстелдегі тағам ыдыстарының температурасын бақылап, жылыту мен салқындатуды автоматты түрде іске қосатын ақылды жүйелердің арқасында қонақүйдің шведтік үстелінде қалған тағамдардың сақталу мерзімін ұзартуға болады.
- Күн ішінде шведтік үстелдерде қандай тағам түрлерінің қалдық ретінде бөлінгені туралы деректерді жинап, бұл үлкен деректерді алгоритмдермен талдауға және келесі жылдары тағам қалдықтарын азайтуға болады,
- Ас үйде тағамды дайындау, пісіру, ұсынуға әзірлеу және жою туралы деректер жиналуы тиіс. Өйткені алынған үлкен деректер арқылы бұл қалдықтарды бақылау мен азайтуды қамтамасыз етуге болады. Жиналған осы үлкен деректер мен алгоритмдердің көмегімен қалдықтарды азайту үшін ас үй бөліміне арналған мәзірлерді жасанды интеллект автоматты түрде құра алады. Осылайша тағамды дайындау және пісіру кезінде де қалдықтарды азайтуға болады.
- Ас үйде, азық-түлік сақтау орындарында және шведтік үстел аймақтарында сенсорлар ылғалдылық пен температураны өлшей алады және қажет болған жағдайда жүйелерді Заттар интернеті арқылы іске қосуға болады. Осылайша ылғалдылық пен температура сияқты орта жағдайларынан туындайтын тағам қалдықтарын азайтуға болады,
- Қонақүйдің негізгі қоқыс және қалдық сақтау орындарының салмағы мен ішкі температурасы туралы ақпаратты сенсорлармен бақылап, көрсеткіштерді орталық серверге жіберуге және қалдықтарды жинау уақытын Заттар интернеті арқылы анықтауға болады. Жаңа буын технологиялары арқылы жинаушы компанияларға тікелей хабарлама жіберуге болады. Осының арқасында қонақүй кәсіпорнында шығындарды азайтып, тиімділікті қамтамасыз етуге болады. Жалпы қалдықтар мен қалдық жинау аймағына орнатуға болатын ультрадыбыстық деңгей сенсорлары арқылы тиісті бөлімдерге автоматты ескерту хабарламаларын жіберуге болады,
- Заттар интернеті бағдарламалық қамтамасыз етуімен және күн энергиясымен жұмыс істейтін қалдық сығымдайтын жәшіктерді қонақүй ішіндегі қонақтар пайдаланатын аймақтарға орнатуға болады,
- Ас үйде, мейрамханаларда және барларда пайдаланылатын қалдық жәшіктері үшін Заттар интернеті технологиясы арқылы қалдықтарды автоматты түрде сығымдауды жүзеге асыруға болады,
- Қонақүй бөлмелеріндегі ақылды теледидарлар балаларға ‘қалдықтарды сұрыптаушы’ сияқты ойындар ұсына отырып, балалардың қалдықтар және қайта өңдеу жөніндегі біліміне үлес қоса алады. Балаларға қайта өңдеу туралы білімді қызықты форматта ұсынатын қосымшаларды қонақүйдің түрлі аймақтарында орналастыруға болады,
- Қабат қызметі кір жуу мен жалпы пайдаланылатын аймақтарды тазалауға жауапты және қонақүйде едәуір көлемде энергия, су және тазалау химикаттарын пайдаланады. Қабат қызметінің қалдықтарға қатысты қызметі ең алдымен энергия мен суды үнемдеуді, содан кейін қалдықтарды жинауды, сұрыптауды және бөлмелерден қабат кеңсесіне жеткізуді қамтиды. Қонақүйде пайдаланылатын ақжайма және сүлгі сияқты тоқыма бұйымдарының қолданылуын Заттар интернеті, үлкен деректер және жасанды интеллект технологиялары арқылы бақылау арқылы шығындарды азайтуға болады,
- Қонақүйде пайдаланылатын көліктердің аккумуляторы мен электр энергиясының жай-күйін сенсорлармен өлшеуге және Заттар интернеті технологиясы арқылы техникалық бөлімге автоматты түрде хабарлауға болады.
ҚОРЫТЫНДЫ
1800 жылдары пайда болған өнеркәсіптік революция жылдар бойы дамыған жаңа технологиялар мен инновациялар арқылы үш рет эволюцияға түсті. Алғашқы революциялар ең алдымен соғыстар үшін дамытылғанымен, уақыт өте келе барлық салада қолданыс тапты. Сонымен қатар Индустрия 4.0 және жаңа буын технологиялары барлық салаларға тікелей әсер етті, ал технология енді бәсекелестік артықшылықтың кілті болып табылады. Туризм индустриясы да технологияның ықпалына тез түсетін және жаңа технологияларды жылдам қабылдайтын сала. Сондықтан Индустрия 4.0 технологиялары туристік кәсіпорындарда қолданыла бастады. Қонақүй кәсіпорындары бұл технологияларға бейімделе бастады. Қонақүй кәсіпорындарында жаңа буын технологияларын пайдаланудың мақсаттарына тиімділікті арттыру, қонақтардың қанағаттануын арттыру және шығындарды азайту жатады. Бұл зерттеуде жаңа буын технологияларының қонақүй кәсіпорындарындағы әлеуетті қолданылу аясы, әсіресе қалдықтарды басқару тұрғысынан, анықталды.
Туризм технологиялық жетістіктердің ықпалына тез түсетін сала болғандықтан, қонақүй кәсіпорындары Индустрия 4.0-пен бірге дамыған жаңа буын технологияларына бейімделуі тиіс. Әсіресе Z ұрпағы туристік қозғалысқа белсенді қатысатындықтан, жаңа буын технологияларына бейімделу бәсекелестік артықшылық тұрғысынан маңызды. Қонақүйлер қалдықтарды басқару аясында үлкен деректер мен Заттар интернеті технологияларын пайдалана алады. Мысалы, үлкен деректер арқылы қонақтардың демографиялық ерекшеліктері мен шведтік үстел қалдықтарының мөлшері арасында жасанды интеллект көмегімен құрылатын жүйе тағам қалдықтарының үлесін азайту әлеуетіне ие. Ас үй бөлімінде жиналған үлкен деректер мен алгоритмдердің көмегімен қалдықтарды азайту үшін мәзірлерді жасанды интеллект автоматты түрде құра алады. Осылайша тағамды дайындау және пісіру кезінде де қалдықтарды азайтуға болады. Сенсорлар ас үйде, азық-түлік сақтау орындарында және шведтік үстел аймақтарында ылғалдылық пен температураны өлшей алады және қажет болған жағдайда жүйелерді Заттар интернеті арқылы іске қосуға болады.
Зерттеу әдебиеттерді шолуға негізделген. Жаңа буын технологияларын қалдықтарды басқаруда қалай пайдалануға болатынын анықтау үшін қонақүй басшылары және бөлім меңгерушілерімен тереңдетілген сұхбаттар жүргізу арқылы егжей-тегжейлі зерттеу жүргізуге болады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
[1] Blinder, A. S. (2006). “Offshoring: The Next Industrial Revolution?”. Foreign Affairs, 85(2): 113-128.
[2] Buhalis, D. and Law, R. (2008). Progress in Information Technology and Tourism Management: 20 years on and 10 years after the Internet – the state of eTourism Research. Tourism Management, 29(4): 609-623.
[3] Buhalis, D. and Leung, R. (2018). Smart Hospitality Interconnectivity and Interoperability towards an Ecosystem. International Journal of Hospitality Management, 71: 41-50.
[4] Çelik, P., Yüzbaşıoğlu, N. and Topsakal, Y. (2018). Yeni Nesil Turist Kartları: Antalya Destinasyonu Turist Kartı Önerisi. Uluslararası Antalya Kongresi, 1-3 Mart, Antalya, 1321-1333.
[5] Cotteler, M. and Sniderman, B. (2017). Forces of Change: Industry 4.0. New York: Deloitte Touche Tohmatsu Limited.
[6] Del Vecchio, P., Mele, G., Ndou, V. and Secundo, G. (2018). Creating Value from Social Big Data: Implications for Smart Tourism Destinations. Information Processing Management, 54: 847-860.
[7] El Haddad, R. (2015). Exploration of Revenue Management Practices – Case of an Upscale Budget Hotel Chain. International Journal of Contemporary Hospitality Management, 27(8): 1791-1813
[8] Gretzel, U. (2011). Intelligent Systems in Tourism: A Social Science Perspective. Annals of Tourism Research, 38(3): 757-779.
[9] Harrison, C., Eckman, B., Hamilton, R., Hartswick, P., Kalagnanam, J., Paraszczak, J. and Williams, P. (2010). Foundations for Smarter Cities. IBM Journal of Research and Development, 54(4): 1-16.
[10] Ivanov, S., Webster, C and Berezina, K. (2017). Adoption of Robots and Service Automation by Tourism and Hospitality Companies. Revista Turismo & Desenvolvimento, 27/28, 1501-1517.
[11] Janicke, M. and Jacob, K. (2009). A Third Industrial Revolution? Solutions to the Crisis of Resource-intensive Growth. Environmental Policy Research Centre, Freie Universitat, Berlin.
[12] Jin, J., Gubbi, J., Marusic, S. and Palaniswami, M. (2014). An Information Framework for Creating a Smart City through Internet of Things. IEEE Internet Things Journal, 1(2): 112-121.
[13] Kim, D. and Kim, S. (2017). The Role of Mobile Technology in Tourism: Patents, Articles, News, and Mobile Tour App Reviews. Sustainability, 9(11): 2082.
[14] Leighton, D.S.R. (1970). The Internationalization of American Business. The Third Industrial Revolution. Journal of Marketing, 34(3): 3-6.
[15] Ok, K., Aydın, M.N., Coşkun, V. and Özdenizci, B. (2010). Exploring Underlying Values of NFC Applications. The 3rd International Conference on Information and Financial Engineering (pp. 290-294). IACSIT Press, Singapore.
[16] Outman, J.L. and Outman, E.M. (2003). Industrial Revolution: Almanac. Thomson Learning, Farmington Hills.
[17] Premier Inn (2014). Hotels, Hub by Premier Inn, Hotel. https://www.premierinn. com/gb/en/hub.html, (28.05.2019).
[18] Ramos, C., Correia, M., Rodrigues, J., Martins, D. and Serra, F. (2015). Big Data Warehouse Framework for Smart Revenue Management. (Ed.). Mastorakis, N. and Corbi, I. Advences in Environmental Science and Energy Planning (pp. 13-22). Spain: WSEAS Press.
[19] Rifkin, J. (2011). The Third Industrial Revolution: How Lateral Power is Transforming Energy, the Economy, and the World. Palgrave Macmillan, New York.
[20] Rojko, A. (2017). Industry 4.0 Concept: Background and Overview. International Journal of Interactive Mobile Technologies, 11(5): 77-90.
[21] Seric, M. and Gil-Saura, I. (2012). ICT, IMC, and Brand Equity in High Quality Hotels of Dalmatia: An Analysis from Guest Perceptions. Journal of Hospitality Marketing Management, 21(8): 821-851.
[22] Sigala, M. and Chalkiti, K. (2014). Investigating the Exploitation of Web 2.0 for Knowledge Management in the Greek Tourism Industry: An Utilisation–Importance Analysis. Computers in Human Behavior, 30: 800-812.
[23] Tien, J.M. (2012). The Next Industrial Revolution: Integrated Services and Goods. Journal of Systems Science and Systems Engineering, 21(3): 257-296.
[24] Topsakal, Y. (2019a). İnsan-bilgisayar Etkileşimi ve Robotlar. İçöz, O and Uysal M. (Ed.). Turizm Ansiklopedisi Türkiye (s. 236). Ankara: Detay Yayıncılık.
[25] Topsakal, Y. (2019b). Büyük Veri ve Turizm. İçöz, O and Uysal M. (Ed.). Turizm Ansiklopedisi Türkiye (s. 66). Ankara: Detay Yayıncılık.
[26] Topsakal, Y., Yüzbaşıoğlu, N. and Bahar, M. (2018). Endüstri 4.0 Çağında ‘Akıllı’ Olma Yolunda Oteller İçin Öneriler. 2. Uluslararası Turizmin Geleceği Kongresi, 27-29 Eylül, Mersin, 252-256.
[27] Tuominen, P. and Ascencao, M. (2016). The Hotel of Tomorrow a Service Design Approach. Journal of Vacation Marketing, 22(3): 279-292.
[28] Xiang, Z. and Gretzel, U. (2010). Role of Social Media in Online Travel Information Search. Tourism Management, 31(2): 179-188.
[29] Yick, J., Mukherjee, B. and Ghosal, D. (2008). Wireless Sensor Network Survey. Computer Networks, 52(12): 2292-2330.
[30] Yüzbaşıoğlu, N., Çelik, P., Topsakal, Y. and Bahar, M. (2018). Endüstri 4.0 ve Akıllı Turizm: Antalya Destinasyonu Akıllı Turist Rehberi Uygulama Geliştirilmesi. Innovation and Global Issues in Social Sciences III, 26-29 Nisan, Antalya, s. 707-718.
[31] Zhang, L., Li, N. and Liu, M. (2012). On the Basic Concept of Smarter Tourism and its Theoretical System. Tourism Tribune, 27(5): 66-73.
Ағылшын тіліндегі түпнұсқасынан аударылды.