Бұл қыздардың басынан өткергені тәндік ауру емес, психологиялық бұзылыс!..
Бірнеше аптадан бері әлеуметтік желілердің күн тәртібінен түспей жүрген, шынжырлы жазық елдің жұртшылығы назарына жаңадан ұсынылған телехикаялар назарымды аударды. Түрлі телеарналардағы, белгілі бір психиатр дәрігердің кәсіби тәжірибесін баяндаған шығармаларынан туындаған осы телехикаялар туралы пікір білгім келді. Қысқаша мазмұндарын көріп, пікірлерді біраз қадағаладым. Бұған қоса, Netflix-тің ең шулы тақырыбына айналған «Ethos / Bir başkadır» да бар.
Қоғам ретінде бәріміз бірге шектен асып кеткен екенбіз. Өз проблемасын мойындап, бар күшімен өзіне деген сеніміне арқа сүйеп, клиникаға жүгінгендерді шын мәнінде құттықтау керек. Ал өз жағдайын аңғармайтындар, аңғарса да бара алмайтындар көп пе? Иә, өте көп. Санын білмейтін сол орасан көпшілікке ертеңнен бастап бүкіл жазық ел адамдары да қосылады, бәрімізге құтты болсын.
Жазық елдің халқы ретінде, ақыры, бәріміз бірге шынымен бір дертке шалдықтық! Оның аты: “Жаппай психогендік ауру” немесе “эпидемиялық истерия“
Психологиялық денсаулық туралы ойлағанда, бұл саланың мамандары оның биологиялық жағдай ма, әлде ақыл-ой денсаулығына басқа қырынан келу керек пе деген сұрақ төңірегінде талмай зерттеуін жалғастыруда. Бұл мамандар үшін нағыз жұмыс 2020 жылы басталған сияқты. Ковид-19 биологиялық дерт ретінде атын тауға да, тасқа да жазып үлгерген кезде, кенеттен «Алтын тәжді 2020 Қызыл Корона» деген атпен ақыл-ой тығырығын түсініксіз бір дертке айналдырды – өзін-өзі.
Осы уақытқа дейін бәрі жақсы: өзімізге өзіміз диагноз қойдық, өзімізге деген сенім де дайын, ал енді не істеуіміз керек?
Уайымдамаңыз, біз бәріміздің атымыздан қысқа зерттеу жүргіздік. Өткенде міндетті түрде бастан кешірілген, мамандар тұжырымдарын мұрағатқа түсірген бір жағдайға кезігерміз дедік – солай болып шықты да. Өте оғаш бір оқиғаға тап болдық.
2006 жылы Мехико маңындағы бір интернат-мектепте тұратын қыз оқушыларды шалған өте жұмбақ ауру пайда болады. Католик монахинялардың басқаруындағы бұл мектеп «Азиядағы балаларға арналған әлемдік ауылдар» тәрізді атауы бар ұйымның Азия мен Латын Америкасындағы 10 мектебінің бірі еді. Жасы 12-ден 17-ге дейінгі бұл қыздар өте оғаш белгілер көрсете бастайды. Ең айқындары – жүрудің қиындауы, қызба және жүрек айнуы. Қыздар 10 күндік Рождество демалысынан оралғаннан кейін бұл белгілер нағыз індет түрінде басқаларда да байқала бастайды, ақырында 3600 қыздың 600-інен осы белгілер анықталады. 600 қыз еш себепсіз жүре алмай, қызуы көтеріліп, құсады.
Себебі түсініксіз болғандықтан, мемлекет тарапынан денсаулық сақтау қызметкерлері іске араласады. Иә, өзіңіз болжағандай, сол кезде де дәл осылай, құрылғанынан өздері де бейхабар бірнеше адамға «ғылыми кеңес болдыңыздар, құттықтаймыз» деп, оларды бос алаңға жібере салады.
Қызметкерлер ұзақ уақыт бойы сансыз медициналық тексерулер жүргізеді, барлық ғимараттарды сантиметрлеп зерттеп, барлық қыздармен сөйлеседі. Алайда бұл белгілерді тудыруы мүмкін ешқандай ауру таппайды. Әттең! Мына ғылыми кеңестер әр дәуірде не көрмеді десеңізші?
Тағы да ұзаққа созылған зерттеулер, пікірталастар және жазық елдің түрлі мекемелерімен келіссөздердің соңында, ақыры, диагноз қоюға болатын күнге жетеді.
«Бұл қыздардың басынан өткергені тәндік ауру емес, психологиялық бұзылыс», дейді олар.
Ғылыми атауы – жаппай психогендік бұзылыс. Басқа атаулары – ұжымдық истерия немесе жаппай (эпидемиялық) истерия.
Ұқсасы көп кездесе бермейтін жағдай, бірақ қалаған адам зерттеп көрсе, әлдеқайда ертеректегі кезеңдерде де дәл осы аурудың жиі сөз болғанын таба алады.
Бұл бұзылыс, яғни жаппай истерия, әдетте белгілі бір себепсіз түрлі ауру белгілерінің жұмбақ түрде таралуымен белгілі. Көбіне сыртқы әлемнен оқшауланған, тұйық топтар мен қауымдастықтарда байқалады. Жастар, әсіресе жас қыздар ең көп зардап шегетін топтардың қатарында. Бұл аурудың жылдам таралуына стресс деңгейі жоғары, қысымды ортада жүріп, атағы шыққан бір дертке шалдығып қалу қорқынышы себеп болады.
Жоғарыда айтқанымыздай, сирек кездесетін бұл жағдайдың мысалы ретінде көптеген жазық әлем елдерінде болған небәрі 80-дей белгілі оқиға бар. Мексикадағы интернат-мектептегі орта да біз айтқан жағдайларға әбден сай келетін орта болған екен. Сыртқа жабық, тәртібі қатаң әрі стресс деңгейі жоғары орта жайында сөз болып отыр. Сыртқы әлеммен, тіпті балалардың ата-аналарымен де байланысы өте шектеулі жағдайды елестетіп көріңіз. Олар отбасыларына тек белгілі бір уақыттарда ғана бара алады. Одан басқа кезде тіпті телефонмен сөйлесуге де тыйым салынған. Ауыздарында жаһандық брендтің таңбасы басылған, біздің әйгілі бетпердеміз тығыз байлаулы болса керек.
Ал кейін бұл қыздарға не болды дейсіз бе? Бұл диагноз қойылғаннан кейін, әрине, ата-аналарға балаларын үйге алып кетуге рұқсат етіліп, барлық белгілер тез арада жоғалған.
Бүгін ойланудың дәл уақыты! Егер ойлана алмайтын халде болсақ, бұл мүлдем жақсы хабар емес. Бұл бәріміздің 2021 жаппай истериясына шалдыққанымызды білдіреді.