ЕУРОПА ЖІБЕК ЖОЛЫНДА
2020 жылғы 30 желтоқсанда Қытай Төрағасы Си Цзиньпин, Еуропа Кеңесінің Төрағасы Шарль Мишель, Еуропалық комиссияның Төрағасы Урсула фон дер Ляйен, Германия канцлері Ангела Меркель және Франция Президенті Эммануэль Макрон бейнеконференция арқылы кездесу өткізді. Кездесудің нәтижесінде Қытай мен Еуропа инвестиция мәселесі бойынша қағидаттық келісімге қол жеткізді. Дегенмен бұл келісімге тараптар әлі де қол қойып, оны бекітуі қажет болады.
Жеті жылдық келіссөздерден кейін Қытай мен Еуропалық Одақ өткен бейнеконференция арқылы Инвестициялар туралы кешенді келісімді (Comprehensive Agreement on Investment (CAI)) мақұлдады.
Бетбұрыс сипатындағы бұл келісім Қытай мен Еуропалық Одақ арасындағы жақындасуды айшықтап, екі өңір арасындағы сауда байланыстарында сенімнің маңызын көрсетеді.
Бұл жаңа келісім жай ғана еркін сауда келісімі емес. Бұл – еуропалық және қытайлық компанияларға инвестицияларын арттыруға, демек, экономикалық интеграцияны тереңдетуді жеңілдетуге мүмкіндік беретін кешенді келісім. Бүгінде Қытайдағы еуропалық (ТШИ) қор 150 миллиард еуроға жетсе, Еуропалық Одақтағы қытайлық (ТШИ) қор 113 миллиардты құрайды. Осы келісімнің арқасында бұл көлемдер одан әрі артуы мүмкін.
Еуропаның мақсаты
ЕО-ның Қытайға қатысты басты мақсаты – екі нарық арасында экономиканы қайта теңгеру үшін қажетті барлық жағдайды жасауға бар күш-жігерін салу. Еуропалық Одақ шетелдік компаниялар, соның ішінде қытайлық компаниялар да өте шектеулі кедергілермен жұмыс істей алатын 450 миллиондық ауқымды нарықты құрайды. Керісінше, Бейжіңнің реформаларды жеделдетуге күш салғанына қарамастан, қытай нарығын еуропалық компаниялар әдетте өте жабық нарық ретінде қабылдайды.
Бұл келісім арқылы еуропалық компаниялардың Қытайда жұмыс істеуі және инвестиция салуы жеңілдейді.
Осылайша қол жеткізілген серпін кәсіпорындар үшін жаңа мүмкіндіктер ашып, тұтынушыларға тауарлар мен қызметтердің кеңірек ауқымын пайдалануға жол беретіндіктен, екі тарапқа да тиімді әріптестік нақты сипат алады.
Ашығырақ – ашық-айқын – Қытай
Бұл келісім Қытайдың өз экономикасын одан әрі ашу жолында үлгілі бағытқа түскенін дәлелдейді.
Субсидияларға қатысты маңызды шешім. Қытай мемлекеттік кәсіпорындарға берілетін субсидиялар мәселесінде ашығырақ болады, бірақ бұл субсидиялардан толықтай бас тартпайды.
Сонымен қатар еуропалық және қытайлық компаниялар арасында технология беру міндетті болмайды.
Екінші жағынан, еуропалық инвесторлар экономиканың жаңа салаларына қол жеткізіп, өз бизнесін дамыта алады немесе шектеулі кедергілермен жергілікті компанияларды сатып ала алады. Бірлескен кәсіпорын құру еуропалық компанияның қытай нарығында дамуының шарты болмайды; еуропалық компаниялардың Қытайдағы қызметіне қатысты басқа да шектеулер біртіндеп алынып тасталады. Үшінші секторда қаржы, әуе көлігінің кейбір салалары, денсаулық сақтау қызметтері, тіпті ғылыми зерттеулер мен әзірлемелер де еуропалық компаниялар үшін кезең-кезеңімен ашылады.
Өзара инвестицияны жеңілдету арқылы Қытай мен Еуропалық Одақ екі өңірге де игілік әкелетін қуатты іскерлік орта қалыптастыру мақсатына жетті.
Қытай–Еуропа келісімінің өзегінде – тұрақты және әлеуметтік даму
Еуропалық Одақ пен Қытай жаһандық жылынуға қарсы күрес мәселесінде бірдей алаңдаушылықты бөлісетінін және бұл күн тәртібіндегі маңызды тақырып екенін атап өтті. Ірі державалар ретінде олар қоршаған орта үшін инновациялық шешімдер әзірлеуге, демек, Париж климаттық келісімінің міндеттемелерін орындау үшін келісімге табандылықпен адал болуға қатысты да ортақ мәмілеге келді.
CAI келісімі бұл мәселені жан-жақты қарастырады, сондай-ақ Еуропалық Одақ пен Қытайдың тұрақты даму және әлеуметтік жауапкершілік салаларында қол жеткізген ілгерілеуін зерделеу үшін жұмыс тобы құрылады. Осыған байланысты Қытай Халықаралық еңбек ұйымының негізгі конвенцияларын ратификациялауға уәде берді.
Қалыптасу үстіндегі келісім
Аса өршіл бұл келісімнің кейбір тармақтары оған қол қойылғаннан кейінгі екі жыл ішінде түпкілікті шешілуі тиіс. Әсіресе инвестицияларды қорғау және дауларды шешу тетіктеріне қатысты нәзік мәселелердің маңызына ерекше назар аударылады. Осы келісіммен белгіленген барлық шаралардың орындалуын тәуелсіз сарапшылар тобы қадағалайтын болады.
Келісімді сондай-ақ Еуропалық парламент бекітіп, ол 2022 жылдың соңында күшіне енуі қажет болады.
Инвестициялар және «Белдеу және жол» туралы кешенді келісім
ЕО мен Қытай арасында ұзақ уақыт бойы талқыланған бұл келісім «Белдеу және жол» бастамасы аясындағы өзге инвестициялық келісімдер үшін үлгі болмақ. Экономикалық әріптестер арасындағы дау-дамай қаупін азайту үшін әзірленген тетіктер жаңа жобаларды дамытуды жеңілдету мақсатында «Белдеу және жол» бойындағы барлық елдермен көбейтуге, қолдануға және жетілдіруге болатын қолдау бағдарламасына айналады.
Қытайдың ашығырақ, ашық әрі әлеуметтік тұрғыдан жауапты экономикаға көшуі «Белдеу және жол» жобаларына біршама оң ықпал етеді. Бұл жағдай оларды шетелдік және еуропалық инвесторлар үшін ашығырақ ете түседі.
Қытай жасасқан соңғы сауда келісімдерінің арқасында Бейжің қазіргі қиын жағдайдағы әлем экономикасының қалпына келуіне сөзсіз көмектеседі деп саналады. Бұрынғыдан да ашық экономикамен ұмтылыс танытқан Қытайдың ашығырақ ұстаныммен табанды екенін осы келісімге қол жеткізілуінен көре аламыз.