Философиялық сауаттылық
Д-р Нурфер Терджан
Бір кездері хат танымайтын қоғамдар артта қалған саналатын. Кейін компьютер қолдана алмайтындар цифрлық дәуірден тыс қалды.
Ал бүгін біз мүлдем басқа бір табалдырықта тұрмыз.
Жақында адамдар екі топқа бөлінеді:
Жасанды интеллектіні пайдаланатындар…
Және жасанды интеллект бағыттап отыратындар…
Олардың арасындағы айырмашылықты технологиялық білім емес, философиялық сауаттылық айқындайтын болады.
Өйткені жасанды интеллект – адамзат тарихы жасап шығарған ең үлкен білім машинасы.
Бірақ білім мен даналық бір нәрсе емес.
Білім «Мен нені білемін?» деген сұраққа жауап береді.
Ал даналық «Осы біліммен не істеуім керек?» деп сұрайды.
Білім беру жүйелерінің алдында тұрған ең үлкен сынақ дәл осы.
Бүгінде көптеген мектептер оқушыларына жасанды интеллект қолданбаларын үйретуде.
Бұл, әрине, маңызды.
Алайда одан да маңызды бір сұрақ жиі ұмыт қалады:
«Жасанды интеллект маған мұны неге ұсынып отыр?»
Егер адам бұл сұрақты қоя алмаса, ол технологияға билік жүргізетін емес, технология бағыттап отыратын пайдаланушыға айналады.
Тарих бізге маңызды сабақ береді. Баспахананың ойлап табылуы білімге қол жеткізуді жеңілдетті. Алайда сол баспахана ғылыми революцияның кітаптарын да басты, өшпенділік үндеулерін де көбейтті.
Интернет адамдарды бір-бірімен байланыстырды. Бірақ сонымен бірге жалған ақпаратты да жаһандандырды.
Енді жасанды интеллект дәл осы қайшылықты әлдеқайда күшті түрде алдымызға тартып отыр.
Технология ешқашан өздігінен жақсы да, жаман да емес. Оның бағытын айқындайтын – оны пайдаланатын сана.
Міне, сондықтан болашақтың университеті тек инженер даярлайтын мекеме болмайды. Ол сонымен қатар ой тудыратын мекеме болады.
Инженер алгоритмді жетілдіреді…
Философ алгоритмнің мәнін сараптайды…
Заңгер оның шекарасын белгілейді…
Әлеуметтанушы оның қоғамға ықпалын зерттейді…
Психолог адам мінез-құлқындағы өзгерісті түсіндіреді…
Ал педагог мұның бәрін жаңа ұрпаққа жеткізеді.
Өйткені жасанды интеллект енді бір ғана пәннің тақырыбы емес.
Ол – адамзаттың ортақ мәселесі.
Әлемдегі көптеген жоғары оқу орындары өз оқу бағдарламаларын осы шындыққа сай қайта құруда. Пікірталас енді тек «Жасанды интеллектіні қалай пайдаланамыз?» деген сұрақ төңірегінде ғана өрбімейді; «Жасанды интеллектімен қатар адам ойлауды қалай жалғастырады?» деген сұрақ та білім беру саясатының өзегіне айналуда. ЮНЕСКО-ның соңғы зерттеулері мұғалімнің педагогикалық пайымы мен адами қарым-қатынастың орнын ешбір технология баса алмайтынын, жасанды интеллект адамға бағдарланған және этикалық қағидаттармен бағытталғанда ғана білім беруді күшейте алатынын көрсетеді. (қараңыз) https://www.unesco.org/en/digital-education/ai-future-learning
Бәлкім, университеттердің кіреберісіне жаңа бір сөйлем жазатын уақыт келген шығар:
«Мұнда тек кәсіп үйретілмейді; ойлау тәсілі қалыптастырылады». Өйткені болашақта дипломдардың құны жатталған біліммен емес, туындаған сұрақтармен өлшенетін болады.
Адамзаттың жаңа бәсекесі – тезірек ойлайтын машиналар жасау емес.
Дұрысырақ ойлай алатын адамдар тәрбиелеу.
Міне, мұның аты – философиялық сауаттылық.
Әрі алдағы жылдары университеттің ең беделді бөлімдерінің бірі «Философия және жасанды интеллект» болатынына сенемін.
Өйткені болашақтың ең үлкен капиталы деректер болмайды. Ең үлкен капитал – деректерге мән бере алатын адам болады.
Жасанды интеллект бізге миллиондаған жауап ұсына алады. Бірақ адамзатты алға жетелеген бірде-бір ұлы өркениет жауаптан басталған жоқ.
Олардың бәрі бір ғана сұрақтан басталды.
«Неге?»
Бәлкім, болашақтың университеттері студенттеріне беретін ең маңызды сабақтың атауын қазірден белгілеп қоюы керек шығар:
Сұрақ қою өнері.
Өйткені жасанды интеллект дәуірінде жауап беру әдеттегі іске айналады.
Ал дұрыс сұрақ қоя білу адам болудың ең асыл қасиеті болып қала береді.
Сындарлы бағытта ойлайтын нақ уақыт!
Желді қаланың көгінен жазбалар
https://www.5gvirusnews.com/yazarlar/gelecegin-diplomasi-h1908.html