“Ойлайтын әрбір адам – өзі туған қоғамның өгей перзенті.” -Әли Шариати
Авторы: Нурфер Терджан
Кейбір адамдар дүниеге өмір сүру үшін келеді. Ал кейбірі – ояту үшін.
Ояту әрдайым қошемет алу дегенді білдірмейді. Өйткені ұйқыдағы қоғамды оятудың алғашқы үні көбінесе мазасыз естіледі. Тыныштыққа үйреніп қалған құлақтар ақиқаттың үнін алдымен шу деп қабылдайды. Ал өз жайлылығын ойсыздықтың үстіне құрған сана сұрақ қоятын әрбір сөзді қауіп ретінде қабылдайды.
Міне, сондықтан Әли Шариати “Мен сіздерді мазалауға келдім.” дегенде жай ғана сөйлем құрап отырған жоқ еді; ол адамзаттың ең көне күресін қайтадан жариялап отырды.
Өйткені ақиқат алдымен тыныштықты емес, мазасыздықты әкеледі.
Ойлау – адамның өзі өмір сүріп жатқан дәуірмен арасына қашықтық қоя білуі. Сондықтан шын мәнінде ойлайтын адам көбінесе өз қоғамының ең жалғыз адамы болады. Ол көптің ортасында өмір сүреді, бірақ көпке тиесілі емес. Ол қол шапалақталатын шындықтардың емес, үні өшірілген ақиқаттардың ізінде жүреді.
Бәлкім, сондықтан да Шариати: “Ойлайтын әрбір адам – өзі туған қоғамның өгей перзенті.” деген шығар.
Өйткені қоғамдар көбінесе өздерін қайталайтын адамдарды жақсы көреді; өздерін қайта ойлануға мәжбүрлейтіндерді емес.
Жайлылық тәртіпті қалайды.
Ал ақиқат – өзгерісті.
Сондықтан тарих бойы пайғамбарлар, философтар, дана адамдар, ғалымдар мен ұлы ойшылдар өз заманында ең көп сынға ұшыраған адамдар болды. Өйткені олар қалыптасқан тәртіпке жайғасып алмады, сол тәртіпті ар-ождан таразысында қайта өлшеді.
Бірақ ойдың өзі ғана жеткіліксіз.
Шариати баса айтқан ең маңызды ойлардың бірі де осы жерден басталады.
Ой иманмен табыспаса, тек зерде ғана туғызады.
Иман оймен табыспаса, тек әдет қана туғызады.
Ал адамды өзгертетін нәрсе – ақылдың иманмен жасасқан адамгершілік одағы.
Ой мен иман тоғысқанда тек білім ғана емес, сергек сана дүниеге келеді.
Тек зейін ғана емес, қырағы ар-ождан қалыптасады.
Тек әуестік қана емес, ақиқатты тұтас ұғынуға ұмтылатын ізденіс туады.
Өркениеттерді құратын нағыз күш – міне, осы.
Өйткені білім адамға күш бере алады.
Бірақ сол күшті қалай пайдалану керектігін сана үйретеді.
Бүгін адамзат, бәлкім, тарихтағы ең көп білім өндіретін кезеңді бастан кешіріп жатқан шығар. Бірақ сонымен бірге ең үлкен мағына дағдарысын да бастан өткеруде. Білім көбейді, хикмет азайды. Байланыс молайды, түсіністік кеміді.
Бейнелер көбейді, ақиқатты көретін көздер азайды.
Мәселе надандықта емес.
Мәселе – ар-ожданнан ажыраған білімде.
Мәселе – иманнан айырылған ақылда.
Мәселе – ойланбайтын сенім мен сенбейтін ойдың бір дәуірде қатар жүруінде.
Сондықтан ақиқатты іздеген адамның бірінші міндеті – өзіне қол соғатын тобыр табу емес.
Оның бірінші міндеті – өз ар-ожданына адал болып қала білу.
Өйткені сенімді болу көбінесе көп дос иеленуден әлдеқайда қымбат.
Ақиқаттың жағында тұрған адамға тобырдың қажеті жоқ.
Өйткені ақиқат санмен өлшенбейді.
Тарих – мұның ең ұлы куәгері.
Нұх пайғамбар топан су алдында жалғыз еді.
Ибраһим пайғамбар пұттардың арасында жалғыз еді.
Мұса пайғамбар перғауынның алдында жалғыз еді.
Мұхаммед пайғамбар (с.ғ.с.) Меккеде алғашқы күндері жалғыз еді.
Бірақ жалғыздық ақиқаттың әлсіздігі емес еді.
Ол – ақиқаттың құны еді.
Бүгін де алдымызда сол сұрақ тұр:
Қоғам қол шапалақтайтын адам боламыз ба?
Әлде ар-ождан құптайтын адам боламыз ба?
Өйткені өркениеттер жайлылық аймағын кеңейткендердің емес, мазасыздыққа бел буғандардың арқасында биіктеді.
Ақиқат ешқашан шулы тобырдың ортасынан туған емес.
Ол әрдайым үнсіз ойланатын санаулы адамдардың жүрегінде бүр жарды.
Бәлкім, нағыз зиялы – адамдарға тыныштық таратушы емес шығар.
Нағыз зиялы – оларды ақиқаттың тыныштығына жеткізу үшін әуелі мазалауға батылы баратын адам.
Әли Шариатидің мұрасы дәл осы жерде мәнге ие болады.
Мазалау үшін емес…
Ұйып қалған ар-ожданды ояту үшін.
Өйткені адамды жауаптар өзгертпейді.
Адамды енді үнін өшіру мүмкін болмайтындай өсіп кеткен сұрақтар өзгертеді.
Ал, бәлкім, ең үлкен сұрақ мынау шығар:
Біз шынымен өмір сүріп жатырмыз ба, әлде бізге үйретілген өмірді жай ғана қайталап жүрміз бе?
Егер бұл сұрақ санамызда жаңғырық бере бастаса, мазасыздық өз мақсатына жеткені.
Өйткені әрбір ұлы ояну әуелі кішкентай мазасыздықтан басталады.
Желді қаланың көгінен жазбалар
https://www.5gvirusnews.com/yazarlar/sizi-rahatsiz-etmeye-geldim-h1916.html