Кәсіп әдебі, жоғалып бара жатқан шеберлік және лайықтылықтың үнсіз күйреуі
Тансел Терджан, PhD
2026 жылғы 11 қазан | Стамбұл
Туризм маманы болудың жолдары туралы көп кітап жазылды. Қалай жақсы басшы болуға, қонақ үйді қалай басқаруға, қонақты қалай риза етуге, брендті қалай өсіруге болатыны ұзақ әңгімеленді.
Мен бұл жолы кері жағынан бастаймын.
Өйткені бүгінгі туризмнің басты мәселесі туризм маманы қалай болатынын білмеуде емес; туризм маманы қалай болмайтынын көрсететін мінез-құлықтың барған сайын әдеттегі нәрсеге айналуында және кейде жетістік ретінде марапатталуында.
Бір кездері шеберлікпен қол жеткізілетін лауазымдар бүгін кейбір мекемелерде көзге түсу арқылы иеленіледі. Білімнің орнын шешендік, тәжірибенің орнын сырт көрініс, кәсіби адалдықтың орнын бағыныштылық басуы мүмкін.
Ісін білетіндер үнсіз қалып, ісін білетін сияқты көрінетіндер көтерілетін тәртіпте тек басқару түсінігі ғана өзгермейді; кәсіптің адамгершілік өлшемдері де тозады.
Ал қонақ үй ісі — адамзаттың ең көне сенім қатынастарының бірі.
Бейтаныс адамның есігіңізді қағуы, басын сіздің жастығыңызға қоюы, дастарханын сізге аманат етуі, қауіпсіздігі мен тыныштығын сіздің жауапкершілігіңізге тапсыруы…
Мұның бәрі коммерциялық мәміледен әлдеқайда жоғары.
Қонақ, қызметкер, жеткізуші және инвестор — бір көзге көрінбейтін келісімнің тараптары: сенім.
Қонақ үйдің жұлдызы, бренді, сәулеті мен капиталы болуы мүмкін. Бірақ сенім болмаса, мұның бәрі тек жақсы жарықтандырылған сахна ғана.
Қонақ үй бетоннан салынады; қонақжайлық — адаммен.
Ал адам адамға аманат етілетін кәсіпте білім сияқты мінез, дарын сияқты ар-ождан, жетістік сияқты адамгершілік те маңызды.
Бүгін шын мәнінде қоюымыз керек сұрақ мынау:
Туризм маманы болуды ұмытқанда, бізде қандай туризм қалады?
Сырт көрініс шеберлікті жеңген жер
Қонақ үй ісі бір кездері шәкірттіктен шеберлікке дейін созылған ұзақ сапар еді.
Қабылдау бөлімінің түнгі тыныштығын білмей, асүйдің ыстығын сезінбей, қабат қызметінің көзге көрінбейтін еңбегіне куә болмай, ашулы қонақтың көзіне тура қарап жауапкершілікті мойнына алмай тұрып, басшы болу мүмкін емес еді.
Атақ еңбектің алдында емес, артында жүретін.
Ал бүгін кейде бұл рет керісінше өзгергендей көрінеді.
Мұқият таңдалған костюм, ыждағатпен дайындалған презентация, әсерлі шешендік және «керекті» адамдармен орнатылған байланыстар жылдар бойы жинақталған кәсіби тәжірибенің алдына шығып кетуі мүмкін.
Әрине, сырт келбет маңызды. Сыпайылық, өкілдік ете білу қабілеті және жеке ұқыптылық қонақжайлықтың ажырамас бөліктері. Бірақ мәселе сырт келбеттің біліктілік куәлігіне айналуында.
Өйткені адамның өзін жақсы көрсете білуі оның ісін жақсы білетінінің дәлелі емес.
Іс жүзінде негізі жоқ басқару тілі ерте ме, кеш пе, алғашқы шынайы дағдарыспен бетпе-бет келеді.
Одан да қауіптісі — кәсіби біліксіздіктің өзін қорғау тәсілі.
Біліммен бәсекелесе алмаған адам кейде беделмен бәсекелесе бастайды. Өзінен тәжірибелірек кәсіпқойды түсінуге тырысудың орнына оның беделін түсіруді таңдайды. Бір сыбыс, толық жеткізілмеген бір сөйлем, күдік оятатын бір ишара…
Осылайша жетістік жасалған құндылықпен емес, қалыптастырылған түсінікпен өлшене бастайды.
Әлеуметтанушы Пьер Бурдьенің символдық капитал ұғымы бұл жағдайды түсіну үшін маңызды ойлау шеңберін ұсынады. Атақ, мәртебе, орта және көзге түсу — әрқайсысы билік көзіне айналуы мүмкін. Алайда бұл билік көздері шынайы кәсіби біліктіліктен ажыраған кезде мекеме өз болашағына қарсы шешімдер қабылдай бастайды.
Өйткені көзге түсу мен лайықтылық — бір нәрсе емес.
Надандықтың ең қауіпті түрі — өзінің білмейтінін аңғармауы емес. Білімді өзіне қауіп деп санайтындай билікке ие болуы.
Кәсіптің күйреуі ісін білмейтіндердің көбеюінен емес; ісін білетіндердің артық деп есептеле бастауынан басталады.
Бағыныштылық адалдық деп саналған жер
Бұл жағдайдың жауапкершілігін тек біліксіз басшыларға артып қою — оңай жолды таңдау болар еді.
Шын мәнінде қойылуы керек сұрақ мынау:
Оларды кім таңдайды, кім жоғарылатады, кім марапаттайды?
Туризмге басқа салаларда тапқан капиталымен келген кейбір инвесторлар қонақ үйді тек жылжымайтын мүлікке салынған инвестиция, ал басқаруды бұйрық беру мен орындау қатынасы ретінде қарастыруы мүмкін.
Алайда қонақ үйдің иесі болу мен қонақжайлық маманы болу — бір нәрсе емес.
Ғимаратқа меншік құқығын алу сол ғимараттың ішіндегі адамдар арасындағы қарым-қатынасты басқару білімін өздігінен иелену дегенді білдірмейді.
Кейбір инвесторлардың ең үлкен қателігі — өздеріне бағынатын адамды адал, ал өздерін ескертетін кәсіпқойды проблемалы деп санауы.
Тәжірибелі басшы қымбат көрінеді. Өйткені ол тек жалақы талап етпейді; кәсіби стандартты, жұмыс тәртібін және шешім қабылдау дербестігін де талап етеді. Қажет болғанда қате бюджетке, шынайы емес мақсатқа, қызметкерді титықтататын тәжірибеге немесе қонақтың сеніміне қауіп төндіретін шешімге қарсы шығады.
Керісінше, әрбір нұсқауды мақұлдай беретін басшы алғашқы көзқараста жеңілірек, үнемдірек және үйлесімдірек көрінуі мүмкін.
Бірақ мұнда назардан тыс қалатын маңызды бір шындық бар:
Инвестордың ақшасын қорғайтын ең құнды кепілдіктердің бірі — басшысының айтуға батылы барған «жоқ» деген сөзі.
Кәсіби адалдық — қожайынның әр айтқанын мақұлдау емес. Ол — мекеменің болашағын, беделін және ресурстарын қорғау.
Инвестор мақсат қояды, ресурс бөледі, нәтижені бағалайды және есеп сұрайды. Ал кәсіби басшы өз біліктілігі мен жауапкершілігі аясында шешім шығарады.
Сау қарым-қатынас осы екі тараптың бір-бірінің өкілеттігі мен білімін мойындауы арқылы орнайды.
Әрине, капиталын салаға құрметпен салатын, лайықтылықты ескеретін, оқытудан бас тартпайтын және өз кәсіпқойларына сенетін инвесторлар да бар. Тұрақты корпоративтік мәдениет көбінесе солардың түсінігімен дамиды.
Жақсы инвесторды түсіну үшін тек оның қаржылық есептеріне қарау жеткіліксіз.
Оның қызметкерлерге арналған орындарға қаншалықты мән беретініне, оқыту бюджетіне қалай қарайтынына, қызметкерлердің үнін еститін-естимейтініне және өзіне қарсылық білдірген кәсіпқойлармен қалай қарым-қатынас құратынына да қарау керек.
Өйткені жақсы басқарылатын қонақ үйде адами ресурс шығындар кестесінің кәдімгі бір жолы емес, кәсіпорынның болашағын көтеріп тұрған негізгі құндылық.
Арзан басшы болмайды. Шоты әлі келмеген басшы болады.
Кәсіби азғындаудың көзге көрінбейтін анатомиясы
Мекеменің адамгершілік тұрғыдан күйреуі көбінесе үлкен жанжалдан басталмайды.
Кішкентай бір өтіріктен басталады.
Толық берілмеген ақпараттан, көз жұма қаралған заң бұзушылықтан, лайық болмаса да қызметі жоғарылатылған қызметкерден, өзгенің еңбегін иемденген басшыдан…
Алдымен ерекшелік сияқты көрінген мінез-құлық уақыт өте келе әдетке айналады.
Кейін әдеттер мекеменің жазылмаған ережелеріне айналады.
Ал бір күні олардың неге қате екенін ешкім есіне түсірмейді.
Адалдықтың әлсіздігі, пайдакүнемдік, менмендік, қызғаныш, жауапкершіліктен қашу және эмпатияның жетіспеушілігі тек жеке мінез мәселелері емес. Басшылық тарапынан марапатталғанда олар корпоративтік мінез-құлық үлгілеріне айналады.
Егер цифрларды әсірелейтін басшы мақталса, дұрыс есеп беретін қызметкер уақыт өте келе үндемеуді үйренеді.
Егер өзгенің еңбегін иемденген адам көтерілсе, топтық жұмыс жеке мүдде үшін күреске орын береді.
Егер жікшілдік қалыпты нәрсеге айналса, лайықтылық біраз уақыттан кейін тек адами ресурстар презентацияларында қолданылатын әдемі сөзге айналады.
Егер жеткізушілермен қарым-қатынастағы мүдделер қақтығысы елеусіз қалса, мекеменің сатып алу шешімдері экономикалық тұрғыдан ғана емес, этикалық тұрғыдан да күмән тудырады.
Егер моббинг, қоқан-лоққы және қорқытып басқару табыс әдісі саналса, қызметкерлер өнімділігін емес, өзін қорғау дағдыларын дамыта бастайды.
Мұның бәрінің ортақ нәтижесі біреу:
Мекеме өзін дамытатын адамдарынан айырыла отырып, бар бұзылған тәртіпті жалғастыратын мінез-құлықты марапаттайды.
Мұнда маңызды бір айырмашылықты да ұмытпау керек.
Кәсіби білім адамгершілік мінездің автоматты кепілі емес. Өте тәжірибелі басшы да пайдакүнемдік танытуы мүмкін; жаңа бастаған қызметкердің де жауапкершілік сезімі жоғары болуы мүмкін.
Сондықтан мәселе тек білімді болуда емес.
Мәселе — білімді ізгілікпен, өкілеттікті жауапкершілікпен, жетістікті әділдікпен ұштастыра білуде.
Аристотельдің ізгілік туралы түсінігі осы жерде мәнге ие болады. Оның пікірінше, ізгі әрекеттер қайталау мен әдет арқылы мінездің бір бөлігіне айналады.
Адам әділ әрекет ету арқылы әділдікті, байсалды әрекет ету арқылы байсалдылықты үйренеді.
Дәл осы қағида корпоративтік өмірге де қатысты.
Басшы өз қатесін мойындағанда жауапкершілік мәдениетін нығайтады. Бөлім жетекшісі жетістікті командасымен бөліскенде әділдікті көрнекі етеді. Бас директор ережелерді алдымен өзіне қолданғанда корпоративтік сенімнің іргетасын қалайды.
Өйткені қызметкерлер қабырғаға ілінген құндылықтар туралы мәлімдемелерді оқығаннан гөрі басшыларының мінез-құлқын көбірек бақылайды.
Басшы сөйлегенде тыңдалады; өмір сүргенде еліктеледі.
Ең қауіпті күйреу: қатені ақтай білу
Кәсіп әдебіне қауіп төндіретін мінез-құлықтың ең қауіптісі, бәлкім, адамның өз қатесіне орынды сылтау таба білуі шығар.
Психологияда рационализация деп аталатын бұл қорғаныс түрі корпоративтік өмірде өте таныс сөйлемдер арқылы көрінеді:
«Бәрі осылай істейді.»
«Ешкім зиян шекпейді.»
«Мен бұған лайықпын.»
«Басқаша басқару мүмкін емес.»
«Нарықтың жағдайы осындай.»
Бұл сөйлемдер зиянсыз көрінеді.
Алайда әрқайсысы адамның өз ар-ожданы мен өзінің арасына қойған көзге көрінбейтін пердесі.
«Бәрі істейді» деген адам істемейтіндердің бар екенін елемейді.
«Ешкім зиян шекпейді» деген адам зиянның кімнің өмірінде жинақталып жатқанын сұрамайды.
«Мен лайықпын» деген адам ақының тек жеке күтуге ғана емес, әділдікке де байланысты екенін ұмытып кетуі мүмкін.
Ханна Арендттің зұлымдықтың күнделіктілігі туралы ойларын, оның тарихи контексінің салмағын сақтай отырып, мұнда маңызды ескерту ретінде оқуға болады: адам өз ісінің адамгершілік салдары туралы ойлауды тоқтатқанда, жауапкершілігін де өзгелерге аудара бастауы мүмкін.
Корпоративтік өмірде де тек қате шешімнің өзі ғана қауіпті емес.
Қауіптісі — қате шешімге енді ешкімнің күмән келтірмеуі.
Мекемеде бәрінің ниеті жаман болуы шарт емес. Кейде жақсы адамдардың үнсіздігі қате тәжірибелердің жалғасуына жеткілікті.
Бүгін шағын заң бұзушылыққа көз жұмған адам ертең одан да үлкен қателіктің алдында сөйлеуге батылдығын жоғалтуы мүмкін.
Өйткені ар-ождан да пайдаланылмаса мұқалатын пайымдау қабілеті.
Сондықтан әрбір басшы маңызды шешім қабылдар алдында өзіне үш сұрақ қоюы керек:
- Бұл шешімді қонақ пен қызметкерлерімнің алдында ашық қорғай аламын ба?
- Ертең оны командама барлық негіздемесімен түсіндіре аламын ба?
- Егер бұл мекемеде бәрі осылай әрекет етсе, мекеме аман қала ма?
Үшінші сұрақты Иммануил Канттың жалпыға ортақ етуге болатын адамгершілік қағидасымен байланыстыруға болады.
Әрекеттің тек бізге пайда әкелуі жеткіліксіз. Оның бәріне ортақ мінез-құлық ережесі болуын қалай алатын-алмайтынымызды да ойлауымыз керек.
Міне, кәсіп әдебі мүдде біткен жерде емес, мүдде мен қағида бетпе-бет келгенде басталады.
Адамның ең үлкен адамгершілік жеңілісі — қате жасағанын білуі емес; өз қатесін енді дұрыс деп санай бастауы.
Шеберлер кетсе, кәсіптің жады да кетеді
Туризм саласы бүгін тап болып отырған маңызды тәуекелдердің бірі — білікті кәсіпқойлардың кәсіптен алыстауы.
Бұл шығынды тек жұмыспен қамту статистикасымен түсіндіру мүмкін емес.
Өйткені қонақ үйден тәжірибелі басшы кеткенде тек бір лауазым ғана босамайды.
Кейде жылдар бойы жинақталған корпоративтік жад, жүздеген дағдарыстан сүзіліп шыққан түйсік және ешбір оқулыққа толық сыймайтын шеберлік те есіктен шығып кетеді.
Аспаз өнімнің сапасын тек техникалық өлшемдермен бағаламайды; жылдар сыйлаған сезімталдықпен сезеді.
Қабат қызметінің басшысы бөлменің тазалығын тек бақылау тізімімен емес, қонақ әлі байқамаған ұсақ-түйекті көру арқылы бағалайды.
Тәжірибелі ресепшионист қонақтың даусындағы шағын өзгерістен жақындап келе жатқан наразылықты сезе алады.
Ал жақсы бас директор дағдарыс әлі цифрларға түспей тұрып-ақ мекеменің ішінде бір нәрсенің дұрыс жүрмей жатқанын аңғара алады.
Майкл Поланьидің жасырын білім тұжырымдамасы осы кәсіби тәжірибені түсіндіру тұрғысынан құнды.
Адам білетін нәрсесінің бәрін сөзге, нұсқаулыққа немесе рәсімдерге айналдыра алмайды.
Кейбір білім тек бірге жұмыс істеу, бақылау, тәжірибе жинау және шебердің қасында өсу арқылы ғана меңгеріледі.
Міне, сондықтан туризмдегі шеберлік тек техникалық дағды емес.
Ол — ұрпақтан ұрпаққа берілетін кәсіптің жады.
Бүгін білікті адамдарынан айырылып жатқан кәсіпорындар тек тәжірибелі қызметкерлерін ғана емес, болашақта тәрбиелейтін шеберлердің ұстаздарын да жоғалтып жатыр.
Шебер болмаса, шәкірт өспейді.
Шәкірт өспесе, кәсіп өз білімін қайта жаңғыртуда қиналады.
Біраз уақыттан кейін кәсіпорындарда басшылар көп болуы мүмкін; бірақ шын мәнінде жол көрсететін адамды табу қиындайды.
Кәсіптің болашағын жоғалтуы алдымен өз өткенінен үйренуді тоқтатуынан басталады.
Ахиліктен бүгінге дейін: біз ұмытқан кәсіп тәрбиесі
Бұл топырақтағы кәсіп әдебінің тамыры терең дәстүрлерінің бірі — Ахилік.
Ахилік экономикалық қызмет пен адамгершілік жауапкершілікті бір-бірінен бөлмейтін түсінік қалыптастырды.
Шебер болу тек бір істі жақсы атқара білу ғана емес еді.
Ол — аманатқа адал болу, өлшемді сақтау, өзгенің ақысын ескеру, адал сауда жасау және өзінен кейін келетін адамды тәрбиелеу еді.
Кәсіп тек күн көру жолы ғана емес, сонымен бірге адамның мінезін шыңдайтын өмір тәрбиесі еді.
Ахилік мәдениетінде сапасыз тауармен және алаяқ саудамен байланыстырылатын «аяқ киімі шатырға лақтырылу» хикаясы кәсіби беделдің сенім арқылы орнайтынын еске салады.
Бүгін біз қолданып жүрген басқару ұғымдарының көбін осы көне адамгершілік жауапкершіліктің заманауи көріністері ретінде де оқуға болады:
Корпоративтік сенім, этикалық көшбасшылық, тұрақты адами ресурс, мүдделі тараптар алдындағы жауапкершілік және қызмет сапасы.
Осы ұғымдардың барлығының өзегінде, шын мәнінде, бір сұрақ жатыр:
Адам басқа адамның алдындағы жауапкершілігін қаншалықты орындап жүр?
Анадолының керуен-сарай дәстүрі де қонақжайлықтың тарихи жадында ерекше орын алады.
Жолаушының қауіпсіздігі, демалуы және негізгі қажеттіліктерінің өтелуі тек коммерциялық мәміле ғана емес, қоғамдық жауапкершілік ретінде де қарастырылған.
Бүгін біз қонақ тәжірибесі деп атайтын ұғымның адами мәні осында жатыр.
Адамға тек төлем қабілеті үшін емес, адам болғаны үшін қамқорлық көрсету.
Канттың адамды тек құрал ретінде емес, сонымен бірге өз алдына мақсат ретінде көру қағидасы да осы ойды басқа философиялық деңгейде білдіреді.
Қонақты тек нөмір табысы, қызметкерді тек персонал шығыны, басшыны тек бұйрық орындаушы ретінде көретін түсінік адамның құнын оның экономикалық қызметіне дейін төмендетеді.
Ал қонақ үй ісі адамды құралға айналдыру арқылы жалғастыруға болатын кәсіп емес.
Өйткені бұл кәсіптің шикізаты — адам, капиталы — сенім, ал беделі — адамгершілік.
Бүгін қонақ үйлеріміз ұлғайды. Брендтеріміз көбейді. Технологиямыз дамыды. Әлемнің түкпір-түкпірінде жаңа инвестициялар бой көтеруде.
Бірақ өзімізге қоюымыз керек сұрақ әлі сол қалпында:
Ғимараттарымызды ұлғайта отырып, кәсіп тәрбиемізді де өсіре алдық па?
Оның құнын кім төлейді?
Кәсіп әдебінің тозуының құны ешқашан бір адаммен ғана шектелмейді.
Алдымен қонақ төлейді.
Өйткені қызмет сапасы ең жарқын қарсы алу сәтінде емес, алғашқы елеулі мәселе туындағанда білінеді.
Күлімсіреу оңай.
Бірақ қатені мойындау, жауапкершілікті алу, шешім табу және қонақтың сенімін қайта қайтару шынайы кәсіпқойлықты талап етеді.
Қонақ әрбір қатені кешірмеуі мүмкін; алайда оны көбінесе қатенің өзінен гөрі тап болған немқұрайдылық алыстатады.
Кейін қызметкер төлейді.
Лайықтылық бағаланбайтын мекемеде дарынды адам алдымен күреседі, кейін шаршайды, сосын не кетеді, не үнсіз қалады.
Ең қауіпті салдар да осы.
Өйткені қызметкерлердің үндемеуі әрдайым олардың риза екенін көрсетпейді.
Кейде бұл олардың енді бір нәрсенің өзгеретініне сенбейтінін ғана көрсетеді.
Одан кейін инвестор төлейді.
Басында төмен жалақы есебінен қол жеткізілді деп саналған үнем уақыт өте келе кадрлардың тұрақсыздығының артуы, жұмысқа алу мен оқыту шығындарының өсуі, қызмет сапасының төмендеуі, бренд беделінің тозуы және жоғалған қонақ адалдығы түрінде қайтып келуі мүмкін.
Ең соңында ел төлейді.
Өйткені туризм тек валюта әкелетін сала емес.
Ол — елдің әлемге ашылған жүзі.
Бейтаныс адамның сол елдің адамдарымен, мәдениетімен, күнделікті өмірімен және қонақжайлығымен алғашқы байланыстарының бірі.
Қонақ үйдегі жағымсыз тәжірибе кейде тек сол кәсіпорынның ғана емес, бүкіл бағыттың, яғни туристік дестинацияның беделіне де әсер етуі мүмкін.
Бірақ таразының екінші басында әлдеқайда күшті шындық бар.
Бұл кәсіпте адамгершілік тек қорғалуы керек құндылық қана емес, ұзақ мерзімді табыстың да іргетасы.
Қатесін адал мойындап, оның орнын толтыруға тырысқан кәсіпорын сенімді қайта орната алады.
Еңбегінің бағасын көрген қызметкер жауапкершілігін бұдан да берік иеленеді.
Өзін бағалы сезінген қонақ тек қызметті ғана емес, өзіне көрсетілген ықыласты да есте сақтайды.
Сенім осылай қалыптасады.
Жарнама уәде еткенді мінез-құлық растаған жерде бренд беделі тұрақты болады.
Өйткені шынайы қонақжайлық — адамды риза етпес бұрын оны бағалай білу.
Ендеше туризм маманы қалай болады?
Бәлкім, жауабын қалай болмайтынын баяндау барысында беріп те қойған шығармыз.
Туризм маманы болу — тек дипломға, атаққа немесе ұзақ жылдарға ие болу емес.
Ол — кәсіптің ішкі қыр-сырын білу.
Қажет болғанда үстел жасай білу, шағымды тыңдай білу, қызметкердің еңбегін түсіне білу, бір цифрдың артындағы адам тағдырын көре білу.
Туризм маманы болу — шындықты айтқанды қорғау.
Жаман хабарды жасыратын емес, оны уақтылы жеткізетін қызметкерді тыңдау.
Лайықтылықты жақындықтан, еңбекті сырт көріністен, білімді бағыныштылықтан жоғары қою.
Оқытуды шығын емес, болашаққа салынған инвестиция деп санау.
Басшының қол астындағылардан күтетін мінез-құлқын алдымен өзі көрсетуі.
Капитал иесінің өз кәсіпқойына сенуі, ал кәсіпқойдың бұл сенімге біліммен, адалдықпен және есеп беру қабілетімен жауап беруі.
Туризм маманы болу — ешкім көрмейтін жерде де ісіңді дұрыс атқару.
Өйткені мінездің шынайы сынағы адам бақыланатын сәттерде емес, бақыланбайтын сәттерде басталады.
Жас әріптестеріме айтар бір сөзім бар.
Төте жолдар тартымды көрінуі мүмкін. Көзге түсу тез нәтиже беруі мүмкін. «Керекті» адамдарға жақын болу есіктер ашуы мүмкін.
Бірақ кәсіби өмір тек ашылған есіктерден тұрмайды.
Сол есіктердің арғы жағында не істейтініңіз, кімдердің өміріне әсер ететініңіз, қандай жауапкершілікті мойныңызға алатыныңыз және артыңызда қандай есім қалдыратыныңыз маңызды.
Ұмытпаңыз, өмір бойы арқалайтын ең құнды кәсіби капиталыңыз — сіздің атыңыз.
Шеберлерге де айтар сөзім бар.
Білгеніңізді жасырмаңыз.
Қасыңызда өсіп келе жатқан жасқа істің қалай атқарылатынын ғана емес, оның неге дұрыс атқарылуы керек екенін де үйретіңіз.
Үстелдің қалай жасалатынын, қонақтың қалай тыңдалатынын, бюджеттің қалай оқылатынын, қызметкердің ар-намысының қалай қорғалатынын көрсетіңіз.
Өйткені шеберлік тек өткенде қол жеткізілген жетістік емес.
Ол — болашаққа қалдырылған аманат.
Шебер өзінен де жақсысын тәрбиелеуден қорықпаған күні нағыз шебер болады.
Артта не қалады?
Бір күні барлық атақтар артта қалады.
Визиткалардағы лауазымдар өшіріледі. Кабинет есіктеріндегі есімдер өзгереді. Бүгін қошеметке бөленген басшылардың орнын басқалар басады.
Қонақ үйлер қолдан қолға өтеді.
Брендтер қайта құрылады.
Жұлдыздар, маңдайшалар, басқару жүйелері мен технологиялар жаңарады.
Бірақ бір нәрсе қалады.
Қонақтың есінде қалған нәзік ықылас.
Қызметкердің ұмыта алмаған әділдігі.
Жастың кәсіпке берік орнығуына себеп болған шеберінің сөзі.
Бір адамның басқа адамға көрсеткен құрметі.
Міне, кәсіптің шынайы мұрасы осы.
Туризм тек нөмірлер сатылатын, дастархан жайылатын, қызметтер ұсынылатын экономикалық қызмет емес.
Ол — адамның адамға деген сенімі күн сайын қайта сыналатын адамгершілік кеңістігі.
Сондықтан кәсіптің болашағын тек жаңа инвестициялардан, ірі брендтерден, сәнді жобалардан немесе артып келе жатқан төсек-орын қуатынан іздеуге болмайды.
Болашақ — білімді сақтайтындарда, еңбекті құрметтейтіндерде, қателік алдында үнсіз қалмайтындарда және өзінен де жақсысын тәрбиелеуді кәсіби жауапкершілік деп білетіндерде.
Мен бұл кәсіптің болашағына үмітпен қараймын.
Өйткені әлі де түн ортасында ешкім көрмей тұрып өз міндетін адал атқаратын адамдар бар.
Әлі де қонақтың ризашылығын өз жетістігі санайтын қызметкерлер, жас әріптесінен білгенін аямайтын шеберлер, капиталын адам еңбегіне құрметпен өсіре білетін инвесторлар бар.
Әлі де қонақтың алғысын барлық марапаттан қымбат санайтын кәсіпқойлар бар.
Бұл кәсіп солардың иығында көтеріліп келеді.
Және ұмытпайық:
Қонақ үйді басқару үшін өкілеттік берілуі мүмкін.
Брендке өкілдік ету үшін атақ берілуі мүмкін.
Ғимараттың иесі болу үшін капитал жеткілікті болуы мүмкін.
Бірақ туризм маманы болу үшін алдымен адамның сеніміне лайық болу керек.
Өйткені кәсіптер тарихта тек атқарылған істермен ғана емес, сол істерді атқарған адамдардың мінезімен де қалады.
Қонақ үйдің иесі болуға болады. Басшы болып тағайындалуға болады. Атақ сатып алуға болады. Бірақ шеберлікті сатып алу мүмкін емес.
Және, бәлкім, осы жазбаның соңында айтылуы керек ең маңызды сөз мынау:
Ісін білетінді үндетпей, білімсізге қол соғып, бағыныштылықты адалдық, сырт көріністі лайықтылық, мүддені жетістік деп санау арқылы туризм маманы болу мүмкін емес.
Ең көп дегенде бір ғимараттың иесі, бір лауазымның басып алушысы, бір атақтың тасушысы болуға болады.
Ал нағыз туризм маманы — есігінен кірген бейтаныс адамды табыс бабы ретінде емес, өзіне аманат етілген адам ретінде көре алатын адам.
Өйткені туризм ісі — кәсіпті атқарудан бұрын адам алдында жауапкершілік арқалау.
Адам өз кәсібін таңдайды; бірақ ақыр соңында кәсібінің әдебі сол адамның кім екенін айқындап береді.
Тансел Терджан, PhD
2026 жылғы 11 қазан | Стамбұл
Бұл мақала алғаш рет 5gvirusnews.com сайтында жарияланған.