ЖАҢА БУЫН ЖІБЕК ЖОЛЫНДАҒЫ СИМВОЛ — «АСТАНА» ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚАРЖЫ ОРТАЛЫҒЫ
Капитал нарықтарының тереңдігін арттырып, елге барлық салада көбірек шетелдік капитал тартуды көздейтін Қазақстан билігі Еуразия өңірінің қаржы секторында көшбасшы болу үшін әзірлеген жол картасын жүзеге асыра бастады. Мұнай мен тау-кен өндірісіне негізделген экономикасымен белгілі Қазақстан Еуразия өңірінің қаржы секторында көшбасшы болу үшін әзірлеген стратегиясын іске асыруды жеделдетті. Елорда Нұр-Сұлтанда жұмысын бастаған биржа, «Астана» халықаралық қаржы орталығы құрамында құрылған және ағылшын «common law» құқығы қолданылатын Қаржы соты, Халықаралық төрелік орталығы, ислам қаржысының үлесін 1 пайыздан 10 пайызға дейін арттыру үшін басталған жұмыс — Қазақстан билігінің стратегиялық қадамдарының бір бөлігі.
Бұрынғы атауы Астана болған елорда Нұр-Сұлтанда халықаралық қаржы орталығын құруға болатыны туралы ереже 2015 жылы Конституцияға енгізілгеннен кейін жұмысы басталған «Астана» халықаралық қаржы орталығы (AIFC) 2018 жылғы шілдеде қызметін бастады. Expo 2017 көрмесі де өткен ауқымды кешенде орналасқан AIFC Қазақстанның қаржы секторында жасағысы келген қадамдарын халықаралық қаржы ойыншыларына нақты түрде көрсетуге бағытталған жұмыстар жүргізді. Бұл өткен жылдары ұйымдастырылған Астана қаржы күндері түрінде жүзеге асты. «Астана» халықаралық қаржы орталығы (AIFC) Орталық Азияны, Кавказды, Еуразиялық экономикалық одақты (Ресей, Армения, Беларусь, Қазақстан және Қырғызстан), Батыс Қытайды, Моңғолияны, Таяу Шығыс пен Еуропа экономикаларын бір-бірімен байланыстыра отырып, өзін бизнес пен қаржының жаһандық орталығы ретінде көрсетуде аса маңызды рөл атқарады.
«Астана» халықаралық қаржы орталығының (AIFC) басқарушысы д-р Қайрат Келімбетов орталықтың халықаралық қаржы орталықтары арасындағы рейтингте жедел көтеріліп келе жатқанына назар аударып, орталық тек Қазақстан үшін ғана емес, бүкіл өңір үшін өтімді әрі теңгерімді капитал нарығын қалыптастыруды мақсат ететінін мәлімдеген еді. Қайрат Келімбетов 2018 жылғы 25 маусымда AIFC Қазақстанның да, Орталық Азия өңірінің де экономикасын дамытуға бағытталғанын әрі алдағы 10 жылда өңірлік, ал 20 жылда жаһандық қаржы орталығына айналуды көздейтінін жариялаған еді.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев төрағалық ететін AIFC Басқарушы кеңесінің құрамында JP Morgan Chase директорлар кеңесінің төрағасы Яков Френкель, Ресейдің «Сбербанк» басқармасының төрағасы д-р Герман Греф, ЕҚДБ президенті Сума Чакрабарти сияқты тұлғалар бар.
«Астана» халықаралық биржасы
Өңір елдерінің ішіндегі ең ауқымды биржа болуға ұмтылатын «Астана» халықаралық биржасы (AIX) қаржы құралдарының кең жиынтығын пайдалана отырып, банк секторына балама капитал платформасын құруды көздейді. Технология саласында Nasdaq-пен ынтымақтасатын биржаның стратегиялық серіктестерінің қатарында Шанхай қор биржасы, Жібек жолы қоры және Goldman Sachs та бар. Биржаның бас директоры — америкалық экономист Тимоти Беннетт. AIX Қазақстанның ірі мемлекеттік компанияларын жекешелендіруде де платформа ретінде пайдаланылады. Әлемдегі ең ірі уран өндірушісі «Қазатомөнеркәсіп» ҰАК АҚ-ның IPO-сы да 2018 жылғы қарашада осы биржада аяқталды.
AIFC соты және Халықаралық төрелік орталығы
Туындауы мүмкін дауларға қатысты халықаралық компанияларға кепілдік беру мақсатында құру туралы шешім қабылданған сот пен төрелік орталығын Астана қаржы күндері шарасы аясында Президент Тоқаев ресми түрде ашып, олар жұмысын бастады. Соттың ағылшын «common law» құқықтық жүйесі бойынша жұмыс істейтіні жарияланды.
Сот пен төрелік орталығы Қазақстан үкіметінің маңызды лауазымдарға батыстық тұлғаларды тағайындау арқылы елге батыс капиталын тарту тәсіліне сәйкес құрылды. Сот алқасын британдық лорд Гарри Кеннет Вулф басқарады. Судьялар алқасы толықтай Біріккен Корольдіктен шыққан заңгерлерден тұрады.
Халықаралық төрелік орталығын Барбара Доман QC басқарады. Доман да Англия мен Уэльс Жоғарғы сотының бұрынғы судьяларының бірі. Төрелік орталығы Еуразия өңіріндегі коммерциялық даулар бойынша бірінші кезекте жүгінетін орталық болуды көздейді. Екі орталықтың шығындарын да 2 жыл бойы Қазақстан көтереді. Осылайша жүгінушілерден ешқандай ақы алынбайды.
Ислам қаржысы орталығы
Қазақстан билігінің тағы бір маңызды қадамы — ислам қаржысы саласында өңірдің көшбасшысы болу үшін әзірлеген жол картасы. Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінің қауымдастығы (АСЕАН) аясында осы саладағы жұмысымен белгілі Zico Group-пен консалтинг келісіміне қол қойған билік ислам қаржысының қаржы жүйесіндегі үлесін 5 жыл ішінде 1 пайыздан 10 пайызға дейін арттыруды және осылайша өңірдің барлық жағынан қаржы орталығына айналуды көздейді.
Қазақстанның Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев әзірлеген қаржы жүйесін құрылымдау аясында елге келетін шетелдік капиталға 2066 жылға дейін салықтан толық босату да ұсынылады. Сонымен қатар жаңадан іске қосылған Экспат орталығы арқылы шетелдік компания қызметкерлерінің мәселелерін жедел шешуге бағытталған жұмыстар да басталды.
Қазақстанда ислам банкингіне бағытталған алғашқы цифрлық банк құрылуда
Қазақстанда ислам банкингі өнімдерін дамытуға және озық финтех өнімдерін енгізу арқылы жеңілдетілген инвестицияларға бағытталатын алғашқы толыққанды цифрлық банкті құру жоспарлары аяқталуға жақын.
AIFC мен Катардағы Al Rayan Investment (ARI) компаниясы алдағы айларда лицензиялау үдерісіндегі ынтымақтастық шеңберін айқындайтын Өзара түсіністік меморандумына (MoU) қол қою үдерісінде екені де жарияланды. Басқарушы д-р Қайрат Келімбетов: «Al Rayan Investment компаниясының AIFC-те финтех-банк құру туралы шешімін құптаймыз. AIFC-те осындай беделді әрі танымал қаржы институтының болуы халықаралық іскер ортаның біздің қаржы орталығымызға деген сенімін көрсетеді. Al Rayan Bank Қазақстанда, сондай-ақ өңірде ислам қаржысы индустриясының дамуына елеулі үлес қосып, AIFC-ті халықаралық ислам қаржысы орталығы ретінде ілгерілетеді деп сенеміз», — деп, Катармен Жібек жолы жобаларындағы бірлестікке айқындық енгізді.
Al Rayan Investment тобының бас директоры Адель Мустафави: «Al Rayan Investment үшін халықаралық кеңеюдің алғашқы нарығы ретінде Қазақстан, әсіресе AIFC таңдалды. Қазақстан — Орталық Азиядағы ислам қаржысы үшін маңызды әлеуеті бар жаңа орталық; AIFC біздің тіркелген орнымыз — Катар қаржы орталығымен бірдей халықаралық озық реттеу тәжірибесінің қағидаларына негізделгендіктен, біз үшін ең қолайлы платформа болып табылады. Бұл жағдай осындай болашағы зор нарықта бірінші сыныпты өнімдер мен қызметтерімізді ұсыну мүмкіндігімізді жеделдетуі тиіс», — деп, мақсаттардың бұдан да кең ауқымды болатынын меңзеді.
Жасыл қаржы
Жасыл қаржы — экологиялық таза, энергия тиімді және көміртегі аз жобаларды ұсынуды мақсат ететін инвестициялар мен басқа да қаржы құралдары. Жасыл облигациялар, жеңілдетілген несиелер, жасыл жобаларға арналған субсидиялар және т.б. — жасыл қаржының негізгі құралдары. Бұл қаржы құралдары стандартты қаржылық жағдайларда мүмкін емес жасыл жобалардың дамуына жол ашады.AIFC Жасыл қаржы орталығы Қазақстанда және Орталық Азия өңірінде жасыл қаржыны дамыту және ілгерілету мақсатында 2018 жылғы 1 маусымда құрылды. Орталық әлеуетті эмитенттерге, инвесторларға және нарық қатысушыларына AIFC биржасында («Астана» халықаралық биржасы) жасыл облигациялар шығаруға дайындық бойынша бірінші кезекте қызмет көрсете бастады.
Қазақстан биткоин майнингінің орталығы болуды көздейді
Қазақстан криптовалюта нарығындағы маржаның төмендеуіне байланысты арзан электр энергиясын іздеген биткоин (BTC) майнерлері үшін маңызды бағытқа айналып келеді. Соңғы есептерге сәйкес, мұнайға бай бұл Орталық Азия елі жергілікті криптомайнинг операцияларына салынған жалпы қаражаттың 2020 жылдың соңына дейін екі есе өсуін және алдағы үш жылда 738 миллион доллар тартуын күтеді.
Қазақстандағы негізгі майнинг ойыншылары — Қытай, Жапония және «Азияның басқа елдерінен» келген шетелдік компаниялар жұмысын бастады. Сонымен қатар көптеген елдерде фермалары бар халықаралық бұлттық майнинг компаниясы Genesis Mining және штаб-пәтері Амстердамда орналасқан, Қытайдан тыс тағы бір ірі майнинг орталығы Bitfury де осы салада жұмыс істейді.
Криптовалюта майнингі туралы сөз болғанда электр энергиясының бағасы әрдайым негізгі факторлардың бірі болып келді. Алайда 2020 жылғы мамырда биткоин халвингі болғаннан кейін электр энергиясының бағасы бұдан да маңызды бола түсті. Екі есе қысқарған сыйақы майнерлерді өз жабдықтарын сатуға немесе Қазақстан, Ресей, Таяу Шығыс және Оңтүстік Америка сияқты электр энергиясы арзанырақ өңірлерге орналастыруға итермеледі.
F2Pool компаниясының жаһандық бизнес жөніндегі директоры Томас Хеллердің айтуынша, арзан электр энергиясының молдығымен қатар Қазақстанның географиялық орны да оны «биткоин майнингі үшін қарқынды өсіп келе жатқан орталыққа» айналдырады, мұны ол әр мүмкіндікте айтып келеді: «Қазақстан майнинг үшін ең қолайлы жерде орналасқан. Климаты салқын әрі Қытайға жақын. Қытайлық майнерлердің Сычуаньдағы гидро маусымнан тыс кезеңде арзанырақ электр бағасын пайдалану үшін ескі буын машиналарын Қытайдан Қазақстанға көшіруі бұл елді танымал орынға айналдыруда.»
Қазақстан алғашқы үштікке ене ме?
2020 жылғы маусымда Қазақстанның цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрі Асқар Жұмағалиев министрліктің 2023 жылға дейін криптовалюта майнингіне қатысты қызметке 300 миллиард теңге немесе 738 миллион доллар инвестиция тартуды жоспарлап отырғанын мәлімдеді.
Қазақстанның бұл өршіл майнинг жоспарлары алғашында таңғаларлық болып көрінуі мүмкін, алайда елдің осы мақсаттарын қолдайтын іргетасы аса берік құрылымымен қатар барлық статистикалық жұмыстар да жүргізілуде.