XXI ғасырдың ең басты ерекшелігі «өзгеріс» еді. Бұл өзгеріс оң, болашаққа бағытталған, жасампаз әрі толқытарлық еді. 2000-жылдар технологиялық жаңалықтарды адамзаттың игілігіне ұсынып қана қоймай, түрлі пәндерде жаңа ғылыми әдістердің дамуына да жол ашты. Тарихтың әрбір жолына, мәдени өмірдің әрбір сәтіне құжаттау мен талдау әдісі арқылы шексіз деректер әлеміне бір батырманы басу арқылы ашылатын терезенің алдында тұрдық әрқайсымыз. Бұрын тіпті қиялымызға да кірмеген бұл терезенің бір батырма құдіретімен ғылыми деректерге оңай қол жеткізудің ләззатына сөз таппай жүргенде, үстел үстіндегі компьютерлеріміз тіземіздің үстіне қонды. Тіземіздегі терезенің арқасында бақыт 1.0-ге қол жеткізгенде, телефонымызға түскен электрондық поштаның еркіндігімен «Бақыт сенсің 2.0» нұсқасына жаңардық. Ақпарат дәуірінің технологиялық мүмкіндіктері қоғамдық құрылымдарды түбегейлі өзгерте бастап, интернет жылдамдығымен жарысқан жаһандық белгілер, мансап баспалдақтары мен «плаза» ұғымдарының пайда болуымен «Жаһандық бақыт 5.0» нұсқасында шексіз жұмыс уақытымен еңбек ететін қоғам жаңа өмір салтына ие болған еді.
Үздіксіз жұмыс істедік, бірақ жаңартылған он жүз миллион көпіршікті бақыт енді біздікі еді… Әлемде өндіріс жүйелеріндегі және олар сүйенетін технологиялық негіздегі түбегейлі өзгерістер туғызған түрленумен ақпараттық қоғамға өту кезеңін бастан кешіп жатқанбыз. Алайда біздің дәуірімізге берілген атауды өте аз адам білетін, сол аз адамның жартысы ғана дәуірді өз атымен атайтын, ал қалғандары білгенімен қалып, «қойшы, соны» нұсқасымен өмір сүре берді! Ақпарат дәуірінің дәл жанына қолдаушы екінші атау келді — «Информация». Шын мәнінде, мұның бәрінің негізі желілік қоғамда еді — бізді бір-бірімізбен мықтап байланыстырған дәуірдің тыныштығы… Тыныштығын көріп жүрген бұл дәуір атын жылдам ауыстырып, қосып та, өшіріп те жатты. Осы жылдам өзгеріске қарамастан, жаңа дәуірдің атауын қадағалайтындар өте аз еді, ал олардың жартысында ешқандай өзгеріс болмады. Пандемияның тәжді добы тереземіздің әйнегіне соғылғанға дейін.
Міне, бұл доп өзі сияқты жаһандық болған әлемімізді алдымен жермен-жексен етті. Содан кейін әлемдегі барлық адамды бір мезгілде шыны қалпақтың ішіне қамап тастады. Шындығында, тәжі тікенекті бұл доп келмей тұрып, небәрі 16 жастағы швед қызы Грета бізді, әлем көшбасшыларын қоса алғанда, әбден жерге қаратқан еді. Сыртқы әлемді бізден қорғауға тырысқан, қабағын түйген бұл қыз адамзатты «табиғаттың» жауы деп сипаттады.
Шыны қалпақты жаңа қалыпымыздың екінші кейіпкері «профессор Юваль Ной Харари» болды. WhatsApp топтары мен басқа да барлық әлеуметтік желілер Харариді түсінуге тырысты. Үйде отырған бүкіл әлем енді антропология сабақтарын бастаған еді. Сабақтар судай ағып, жылдам алға жылжыды.
Хараридің «Әлемнің ең үлкен проблемасы енді аштық, ауру және соғыс емес!» деген сөзін естігендер нан, тұздық, тосап, томат пастасын жасауға кірісті. Он тоғызыншы Covid-тің уайымы өсе келе аштық қорқынышына айналғандай болды.
Бүгін әлемнің ең үлкен проблемасы аштық екенін айтқан автор «Біз енді аштықтан емес, шамадан тыс тамақтанудан өлеміз; инфекциядан емес, қартайып өлетіндер енді көбірек; соғыстан емес, өз-өзіне қол жұмсаудан өлеміз» дегенде, оның алдыңғы ескертуін мүлде түсінбегенімізді аңғарған кезде тым кеш еді, болары болып қойған еді. Өйткені Homo Sapiens болған біз енді эволюциялық жолмен дамыған Homo Covidus ретінде болашақ ұрпақты көп ойландыратын тіршілік иелеріне айналған едік. Яғни Robo Sapiens алдындағы аралық өтпелі кезең. Қысқа мерзімді SaFieN A+ түрі сияқты бірдеңе деуге де болады…
Он тоғызыншы Covid-тің әлемі: қашықтан ОНЛАЙН мектеп және үтіктеп жүріп директорлар кеңесінің отырыстарына қатысу. Үйдегі шыны қалпақ астындағы оқшау өмір; сиқырлы әрі ғажайып тақырыптар аясында философиядан тарихқа, саясаттан (әсіресе АҚШ пен Қытай), ғылымнан болашаққа болжам жасалатын бүкіл экономика әлеміне дейінгі ақпарат бақыты 100.0 жаңартуынан да асып түсіп, жоғары деңгейлерге жедел өрлей берді. Ал бұған дейін дәуіріміздің атауынан бастап өмір салтымызға дейін бейхабар өмір сүріп жүрген біз, бәріміз лезде ең білікті стратегке айнала қалдық. Күні бойы осы ақпарат бассейнінде жүзіп жүріп, Хараридің «Бізді жоғары когнитивтік қабілеттері бар байлар басқаратын болады» деген хабарымен нейролинк пен нейроғылым саласында бір саты жоғары мамандыққа секіріп, тағы бір жылдам өтуді жүзеге асырдық — HOMO COVIDUS ретінде!
Коронамен танысқанға дейін-ақ ауруларымыз да түрленген, SaFieNs-тен COVIDUS-қа өткен жаңа түр ретінде 2021 жылдың алғашқы күндеріне жеттік. Цифрлық көз шаршауы деп диагноз қойылған, қызарған, салбыраған және қоюланған көз астындағы шеңберлеріміз, адамдармен байланыстың жетіспеуінен күшейген стресімізге қосылған артық салмақ… Күн мен таза ауаның жетіспеуінен туындаған D дәруменінің тапшылығы, түскен шаш… Төмен жиілікті электромагниттік өріс, тері ауруларымен қатар жүрек-қантамыр жүйесі мен асқазан-ішек жүйесінің аурулары… Монитор алдында тұрақты отыруды білдіретін көлемді жұмыс жағдайында кейбір тірек-қимыл аппаратының проблемалары, тез шаршау және соның салдарынан төзімділіктің төмендеуі… Әлсіз қол аурулары кешені туралы мамандар пернетақтаны ұзақ уақыт пайдалану мен қолдың үнемі керілуі туннельдік синдромның дамуына әкелуі мүмкін екенін айтқан.
(Болашақ ұрпақ үшін дайындалған HOMO COVIDUS аралық өтпелі түрімен жақыннан айналысатындар «бір ғажап ғасырдың тарихы» үшін ашылған беттерде ЦИФРЛЫҚ СЬЮЗАН атты профильге қаласа қол жеткізе алады.)
Әр дәуірдің өзіне тән дағдарыстары мен аурулары болады. Бұл дағдарыстар әдетте сол дәуір адамдарының жалпы ұстанымдарының нәтижесі. Қызығушылық пен әуестіктің бір бағытқа ауып, сонда шоғырлануы, мінез-құлықтың да сол бағытта дамуы, өлшемді сақтамаудың салдарынан ізгіліктің жоғалуы… Шектен шығудың әр деңгейінің қоғамның қалыпты жағдайы ретінде қабылдануы — ортаны таба алмаудың сан алуан жолын ойлап таба білетін адамзаттың бір қызық хикаясы!
Кілт сөздер: Үйде Технологиялық WhatsApp