Ал сол аяқ киім кімді басып өтті?
Авторы: д-р Нурфер Терджан
Кейбір көне дәстүрлер көп сөйлемейді. Адамның алдына бір затты қояды да, үнсіз қалады.
Дүниеден өткен адамның аяқ киімін есіктің табалдырығына қою, ал артында қалған киімдерін көп кідіртпей таратып беру тек өлімге қатысты көне рәсім ретінде ғана оқылмауы керек. Мұның ішінде әлдеқайда тебірентерлік өмір тағылымы бар: тағы бір адам кетті. Оның үстінде алып жүрген бар дүниесі жалғанда қалады.
Аяқ киімі…
Киімі…
Үйі…
Үстелі…
Лауазымы…
Атағы…
Жинаған байлығы…
Алдынан ашылған есіктер…
Есімінің алдына да, артына да тіркеген барлық айдарлары…
Біраз уақыттан кейін бәрі өзге адамдардың дүниесіне сіңіп кетеді.
Бірақ, бәлкім, басты сұрақ бұлардың артта қалатын-қалмайтыны емес шығар.
Басты сұрақ мынау: осының бәріне қол жеткізу жолында біз қандай адам болдық? Адам ретінде еске алынуға лайық болдық па?
Өйткені табалдырықта қалған аяқ киімге тек «енді жүрмейді» деп қарау жеткіліксіз.
Аяқ киімнің табанына да қарау керек.
Ол аяқ киім иесі тірі кезде қай жерлерден өтті?
Одан да маңыздысы:
Кімді басып өтті?
Аяқ киімнің астында қалғандар!
Адам ғұмырының соңында өзіне тек «Не таптым?» деп сұрақ қоймауы керек, не болмаса мұны сұрамайтын адам болуы керек…
Бәлкім, бұдан да әлдеқайда ауыр сұрақтар бар шығар:
Кімнің біліміне сүйеніп жоғарыладым?
Кімнің идеясын өзімдікіндей алып жүрдім?
Кімнің еңбегінің үстіне өз атымды жаздым?
Кім салған жолды өз жетістігім ретінде баяндадым?
Кімнің ойын пайдаланып болған соң, оны көзден таса еттім?
Кімнің білімін алып, оны елемей, өзіме артықшылық жасадым?
Әрі табалдырықта қалдырған сол аяқ киімімнің астында кезінде кімді таптадым?
Таптаған адамымды кейін елемей, оның білімі арқылы артықшылыққа жеттім бе?
Оның еңбегімен лауазымымды нығайттым ба?
Оның идеясымен өзімді жарқыраттым ба?
Оның үнсіздігін өз қабілетім деп ойладым ба?
Оның шегінуге мәжбүр болуын өз өрлеуім ретінде баяндадым ба?
Адамның өзімен шынайы бетпе-бет келуі міне, осы жерден басталады.
Өйткені кез келген жетістік тек нәтижесімен өлшенбейді.
Жетістікке апаратын жолдың да өз адамгершілігі бар.
Адам өте биікке көтерілуі мүмкін; бірақ кімнің иығына басып көтерілгенін айтпайынша, сол биіктің хикаясы толық емес.
Адам көп нәрсені білуі мүмкін; бірақ білімінің қаншасы өзгелердің еңбегінен келгенін ұмытқан сәтте білім ізгілік болудан қалып, артықшылық құралына айналады.
Адам үлкен лауазымға жетуі мүмкін; бірақ лауазым оны ұлғайтып жатып, ар-ожданын кішірейтсе, онда шын мәнінде өрлеу бар ма?
Өзгенің жарығымен жарқырау
Біздің дәуіріміздің ең көзге көрінбейтін әділетсіздіктерінің бірі осы.
Енді адамдар бір-бірінің тек материалдық еңбегін ғана емес, білімін, идеясын, ұғымын, тәжірибесін, байланыстар желісін, тіпті арманын да тұтына алады.
Бір адам жылдар бойы ойланады.
Зерттейді.
Бір идеяны дамытады.
Бір жоба құрады.
Бір ұғым тудырады.
Бір жол ашады.
Содан кейін лауазымы жоғарырақ, есімі көбірек көзге түсетін немесе мүмкіндігі кеңірек біреу келіп, сол ойды алады, өз әлемінің ішіне орналастырады және уақыт өте келе идеяның нақты иесін көзден таса етеді.
Сөйтіп ұрлықтың өте біртүрлі түрі пайда болады:
Зат ұрланбаған.
Ақша алынбаған.
Бірақ адамның ақыл-ой еңбегі өз орнынан ығыстырылған.
Оның үстіне мұны істеген адам уақыт өте келе сол ойдың шынымен өзіне тиесілі екеніне тіпті сеніп те алуы мүмкін.
Өйткені билік тек өзгелерді үнсіз қалдырмайды.
Кейде адамның өз жадын да қайта жазады.
Лауазымның ең қауіпті жағы міне, осы жерде көрінеді.
Лауазым адамға тек өкілеттік бермейді; айналасындағы адамдардың еңбегін өз жарығындай көру елесін де беруі мүмкін.
Ал өзгенің жарығын өзіне түсіріп жарқырау – нұрлану емес.
Лауазымнан кейінгі адам
Қазіргі адамның ең үлкен адасуларының бірі – өзі тұрған орынды өзі деп ойлауы.
Лауазымын тұлғасы деп ойлайды.
Атағын – даналығы деп.
Байлығын – құндылығы деп.
Айналасындағы топты – беделі деп.
Адамдардың өзіне көрсеткен амалсыз құрметін олардың сүйіспеншілігі деп ойлайды.
Содан кейін бір күні лауазым бітеді.
Есіктегі есім өзгереді.
Қоңыраулар азаяды.
Топ тарайды.
Әрі адамның өзі ғана қалады.
Міне, сол күні әлдеқайда қиын сұрақ туады:
Лауазымсыз мен кіммін?
Маған көрсетілген құрметтің қаншасы маған, қаншасы мен отырған орынтаққа арналды?
Мен шынымен күшті болдым ба, әлде артымдағы мекеме күшті болды ма?
Шынымен білімді болдым ба, әлде айналамдағы адамдардың білімін өзімдікі етіп алдым ба?
Шынымен табысты болдым ба, әлде өзгелердің көрінбейтін еңбегінің көрінетін бет-бейнесі ғана болдым ба?
Бұлар оңай сұрақтар емес.
Бірақ адамның өзіне қоя алатын ең құнды сұрақтары көбіне көңіл жұбататындар емес, мазаны алатындар болады.
Киімдер таратылғанда
Артта қалған киімдердің қысқа уақытта таратылуы да сондықтан өте күшті символ.
Өйткені киім – адамның сыртқа көрсететін болмысы.
Бірақ бір күні сол киім басқа бір денеге өтеді.
Пиджагыңыз өзгенің иығында.
Сағатыңыз өзгенің білегінде.
Үстеліңізде басқа біреу отырады.
Визиткаңыз енді жарамсыз.
Кабинетіңіздің есігінде басқа есім тұр.
Кеше сіз үшін орнынан тұрған адамдар бүгін басқа біреудің бөлмесіне кіріп жатыр.
Өмір осылайша адамға өте қатал, бірақ өте қарапайым ақиқатты үйретеді:
Иеленген дүниеміздің басым бөлігі шын мәнінде бізге тиесілі емес; ол бізге тек біраз уақытқа пайдалануға берілген.
Олай болса, біздің шынайы иелігіміздегі нәрсе не?
Бәлкім, тек сол уақыт ішінде қалай әрекет еткеніміз шығар.
Адам нені жинауы керек?
Егер аяқ киім табалдырықта қалатын болса…
Киімдер таратылатын болса…
Лауазымдар өзгеге өтетін болса…
Байлықтың иесі ауысатын болса…
Адам ғұмырын нені көбейтуге арнауы керек?
Бәлкім, біздің дәуіріміздің қате сұрағы мынау шығар:
«Өмірде қаншалықты биікке көтеріле аламын?»
Ал нағыз сұрақ басқа болуы керек:
«Көтеріліп бара жатып, неге айналамын?»
Өйткені көтерілудің өзі жеке алғанда ізгілік емес.
Өзгені төмен итеріп те көтерілуге болады.
Өзгенің идеясын пайдаланып та көтерілуге болады.
Күштілердің жанында тұрып, әлсіздерді елемей де көтерілуге болады.
Лауазымды үнсіз қалу керек жерде сөйлеу арқылы емес, сөйлеу керек жерде үнсіз қалу арқылы да сақтап қалуға болады.
Демек, мәселе адамның қаншалықты биікке көтерілгенінде емес.
Мәселе – сол биікке көтеріліп бара жатып, адамгершілігінің қаншасын өзімен бірге ала алғанында.
Бір күні біздің аяқ киіміміз де табалдырықта қалады
Ендеше, сол көне көрініске қайта қарайық.
Есік.
Табалдырық.
Бір жұп аяқ киім.
Әрі енді қайтып оралмайтын бір адам.
Бірақ бұл жолы аяқ киімге басқаша қарайық.
Олардың табанында тек жолдың шаңы ғана емес.
Өміріміздің адамгершілігі де бар.
Бәлкім, біреудің еңбегі…
Бәлкім, көңілі жараланған адамның үнсіздігі…
Бәлкім, біз елемей кеткен бір дос…
Бәлкім, идеясын пайдаланған бір әріптесіміз…
Бәлкім, алғыс айтуды ұмытқан біреу…
Бәлкім, жоғарылау жолында таптаған бір адам…
Бәлкім, қолымыздан келсе де, ақысын бермеген біреу.
Өмірдің соңында қойылуы тиіс ұлы сұрақ тек:
«Не қалдырдым?» емес.
Тағы бір сұрақ бар:
«Қалдырғандарыма қол жеткізу жолында кімді артта қалдырдым?»
Қанша ақша таптым емес:
Сол ақшаны тауып жатып, біреудің ақысын жедім бе?
Қаншалықты көтерілдім емес:
Көтеріліп бара жатып, кімнің иығына бастым?
Қаншалықты білім жинадым емес:
Білімімнің қайнар көздеріне адал болдым ба?
Мені қанша адам таныды емес:
Мені жақыннан танитындар менің күшімнің алдында өздерін қауіпсіз сезіне алды ма?
Қаншалықты жарқын көріндім емес:
Мен жарқыраған жарықтың қаншасы шынымен маған тиесілі еді?
Әрі, бәлкім, бәрінен де ауыры:
Кімнің білімін пайдаланып, кімді елемей, өзіме артықшылық орнаттым; кімнің еңбегін көзден таса етіп, лауазымымды жарқираттым?
Өйткені адамның шынайы мұрасы тек жасаған жақсылықтарынан тұрмайды.
Ол кімге не істегенінің жадынан да тұрады.
Бір күні барлық киіміміз таратылады.
Лауазымдарымыз өзгелерге өтеді.
Есімдеріміз есіктерден алынады.
Аяқ киіміміз табалдырықта қалады.
Бірақ артымызда қалған адамдардың жадында басқа бір жазба өмір сүре береді:
Бізге билік берілгенде не істегеніміз.
Алдымызға өзгенің еңбегі келгенде оны өзімізге иемдендік пе, әлде иесінің атын атадық па.
Бізден әлсіз адамға кезіккенде оны таптап өттік пе, жоқ па.
Біреудің білімін пайдаланғанда оны өрлеуіміздің баспалдағы еттік пе, әлде ақысын беріп, қатар жүрдік пе.
Өйткені адамның ұлылығы қанша адамның үстінен көтерілгенімен емес, көтеріліп бара жатып қанша адамның ақысын сақтай алғанымен өлшенеді.
Әрі, бәлкім, бүкіл көне даналықты бір ғана көріністен қайта оқи аламыз:
Аяқ киім табалдырықта қалады.
Бірақ мәселе аяқ киімнің сол жерде қалуында емес.
Басты мәселе мынау:
Ол аяқ киім сол жерге жеткенге дейін кімді басып өтті, кіммен қатар жүрді және артында қандай із қалдырды?
Адам дүниеден кетерде аяқ киімін ала кете алмайды.
Бірақ аяқ киімінің астында қалдырған ізін де өшіре алмайды.
Сондықтан өмірдің ең ұлы мақсаты тек табысты болу емес; табыс хикаямыздың ішінде өзгенің тапталған хикаясын қалдырмай өмір сүре білу.
Желді қаланың көгінен жазбалар
https://www.5gvirusnews.com/yazarlar/ayakkabilar-esikte-kalir-h1948.html