Ол — айна
Д-р Нурфер ТЕРДЖАН
Адамзат тарихы, шын мәнінде, адамның өзіне ұстаған айналарының тарихы.
Отты тапқанда табиғатқа қарадық.
Дөңгелекті жасағанда қозғалысқа қарадық.
Баспа ісін дамытқанда білімге қарадық.
Микроскопты ойлап тапқанда жасушаны көрдік.
Телескопты аспанға бұрғанда ғаламды аштық.
Ал енді алғаш рет өз санамызға қарап отырмыз.
Жасанды интеллект дәл осы себепті жай ғана жаңа технология емес.
Ол — адам ақылының өзі туралы ойлана бастауы.
Бәлкім, тарихта алғаш рет адам «Мен қалай ойлаймын?» деген сұрақты бір машинаның арқасында қайта қойып отырған шығар.
Сондықтан жасанды интеллект төңірегіндегі пікірталастар әлдеқашан техникалық мәселе болудан қалды.
Енді мәселе тек алгоритмдерде емес.
Мәселе — санада.
Мәселе — ерік-жігерде.
Мәселе — мағынада.
Мәселе — адам болуда.
Ғасырлар бойы философтар осы сұрақтардың төңірегінде толғанды.
Платон ақиқаттың не екенін сұрады.
Аристотель ақылдың шекараларын зерттеді.
Әл-Фараби ізгі қоғамның қандай қағидалар негізінде көтерілетінін ойлады.
Ибн Сина білімнің хикметке, даналыққа айналу жолын баяндады.
Кант адамды өз ақылын батыл пайдалануға шақырды, ал Хайдеггер технологияның жай ғана құрал емес екенін, ол адамның әлеммен қарым-қатынасын өзгертетінін көрсетті.
Бүгін олардың барлық сұрақтары қайтадан алдымыздан шығып отыр.
Алайда бұл жолы алдымыздағы сұхбаттасымыз адам емес.
Алгоритм.
Бәлкім, ең үлкен қателігіміз — жасанды интеллектке үнемі мына сұрақты қоюымыз шығар:
«Ол қаншалықты ақылды бола алады?»
Ал шын сұрақ мынау:
«Адам өз ақылын қаншалықты таниды?»
Өйткені жасанды интеллект дамыған сайын біз машина туралы емес, адам туралы көбірек білеміз.
Алгоритмнің қателесуі бізді таңғалдырмайды.
Бірақ өз алалауларымыздың алгоритмдерге көшкенін көру бізді мазалайды.
Маңыздысы — модельдің қате шешім қабылдауы емес, сол модельге қандай құндылықтар жүктегеніміз.
Этика дәл осы жерден басталады.
Ұзақ жылдар бойы білім беру жүйелері білім беруді мақсат етті.
Кейін дағды қалыптастыруды көздеді.
Ал енді үшінші кезеңге өтіп келеміз.
Енді білім берудің басты міндеті тек білім беру немесе дағды қалыптастыру ғана болмайды.
Оның міндеті — адамның пайымдау қабілетін қорғау.
Өйткені білімге қол жеткізудің құны нөлге жақындаған сайын дұрыс шешім қабылдай білудің құндылығы еселеп арта түседі.
Бәлкім, болашақтың ең маңызды сабағы математика немесе бағдарламалау емес, пайымдау болатын шығар.
Өйткені пайымсыз білім күш емес.
Пайымсыз технология прогресс емес.
Пайымсыз бостандық та ұзақ тұрақтай алмайды.
Жүз жылдан кейін балаларымызға бүгінгі күнді қалай баяндаймыз?
«Біз үлкен компьютерлер жасадық» деп пе?
Әлде…
«Біз адам болудың не екенін қайта ойлана бастадық» деп пе?
Екінші сөйлем шындыққа жақынырақ сияқты.
Өйткені жасанды интеллект дәуірінің шынайы төңкерісі машиналарда емес, адамның өзімен қайта танысуында жатыр.
Бәлкім, жаңа Ренессанстың басы алғашқы суперкомпьютер жасалған күн емес, бір мұғалімнің сыныпта оқушыларына мына сұрақты қойған күні болар:
«Білу маңыздырақ па, әлде білімнің не үшін қолданылатынын білу ме?»
Міне, сол күні технология мен өркениеттің арасындағы айырма ұғынылады.
Және, бәлкім, адамзат жасанды интеллекттің арқасында алғаш рет өзін қайта ашатын шығар.
Өйткені болашақты ең ірі деректер орталықтарына ие елдер емес, ең терең сұрақтарды қоюды жалғастыра алатын қоғамдар айқындайды.
Өркениет — тек жаңа құралдар жасау емес.
Өркениет — жасалған әрбір құралдың адамның ар-намысын, әділдікті және ортақ игілікті нығайтатын мақсатқа қызмет етуін қамтамасыз ететін ақыл мен ар-ожданды қалыптастыра білу.
Бәлкім, жасанды интеллект дәуірінің ең ұлы жаңалығы жаңа машина болмайтын шығар.
Ең ұлы жаңалық — адамның қайтадан өзін түсінуі болмақ.
Қазір ойланатын нақ уақыт!
Желді қаланың көгінен жазбалар
https://www.5gvirusnews.com/yazarlar/yapay-zeka-bir-makine-degil-h1910.html