ГАЗ – СЫЛТАУ, ЖІБЕК ЖОЛЫ – МҰРАТ
Кеңес Одағы 1991 жылы ыдырағаннан кейін басты мәселе Орталық Азияда ашылған жаңа мүмкіндіктерді қалай барынша тиімді пайдалану керектігі болды. Соңғы 30 жыл бойы АҚШ осы аса маңызды стратегиялық өңірдегі саяси ықпал үшін және 2001 жылдан бастап Орталық Азия республикаларында (Түрікменстан, Қазақстан, Өзбекстан, Тәжікстан, Қырғызстан) әлемдегі әлі игерілмеген ең ірі мұнай мен табиғи газ қорларын пайдалану құқығы үшін Ресеймен, Қытаймен, еуропалық державалармен және Жапониямен жылдар бойы бәсекелесіп келеді. Алайда бұл бәсекені ұмыттырған «Жаңа анормальдылық» айдарымен залалсыздандырғыштардың, гидроксихлорохиннің, яғни безгекке қарсы дәрілердің және жеткізу тізбегі соғыстарының жаңа басты кейіпкерге айналғанын аңғарғандар аңғарды, ал аңғара алмағандар әр твиттен шыққан пікірлердің үстіндегі әшекейлі хабарлардың «газына» еруді таңдады.
Қазақстанның Маңғыстау облысында басталған жанармай бағасының өсуіне қарсы наразылықтардан кейін бүкіл елде төтенше жағдай жарияланды және 2022 жылдың елге жеткізген алғашқы жаңалығы Қазақстан үкіметінің отставкаға кетуі болды.
Бұл отставка күтпеген оқиға емес еді. Өйткені 2014 жылдың қаңтарында Елбасының Қазақстан халқына Жолдауында 2050 стратегиясы «Қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» деген тақырыппен жарияланып, кезең-кезеңімен жүзеге асырыла бастаған болатын. Бұл мақсаттардың бірінші тармағында ең алдымен 2050 стратегиясы мүлдем жаңа саяси бағдар ретінде айқындалып, әсіресе цифрлық мемлекеттік басқару саласында маңызды қадам жасалған еді. Бұл қадамдардың ең үлкен белгісі – Astana Financial Services Authority (AFSA) Астана қаржылық қызметтер жөніндегі агенттігі (цифрлық) орталығының EXPO 2017 Future Energy халықаралық энергетика көрмесімен бірге ашылуы болды.
Әрине, 2050 трансформация стратегияларының өзегінде Түркітілдес мемлекеттердің ынтымақтастық кеңесі (Түркі кеңесі) және осы кеңестің мақсаты ретінде түркі әлемінің біріккен мемлекеттерін құру тұр.
Кеңестің түркі әлемінің біріккен мемлекеттерін құру мақсатына қатысты 2021 жылғы 31 наурызда өткен саммитте, Әзірбайжанның Қарабақтағы жеңісінен кейін көшбасшылар алғаш рет бас қосып, анағұрлым нақты мәлімдемелер жасаған еді.
Саммиттің ең өзекті жаңалығы – Қазақстанның Түркістан қаласының түркі әлемінің рухани орталығы болып жариялануы еді. Түркі әлеміндегі Стамбұл, Самарқан, Бұхара, Шуша, Баку, Алматы сияқты басқа қалалардың да жақын арада ерекше мәртебе алуы мүмкін екені көрсетілді.
Саммиттің алтын соққысы – «Түркі кеңесінің 2020-2025 жылдарға арналған стратегиясы және Түркі әлемінің 2040 жылға дейінгі пайымы» талқыға салынып, Кеңес әзірлеген құжаттың «Түркі кеңесінің 2020-2025 жылдарға арналған стратегиясы және Түркі әлемінің 2040 жылға дейінгі пайымы» ретінде бекітілуі болды.
Олар Түркі әлемінің пайымын астын барынша қалың етіп сызып, бас әріптермен, үнсіздік сақтап, «бұл үстелді қайтсек те шашып жіберсек» дейтіндерге жариялады. Шекарасы жоқ, шашыратуға шебер шексіздерге Кеңес астын сызған, қатты дауысты 2040 жол картасын былайша мәлім етті. Кеңестің 2040 жылға дейінгі жол картасы жақын арада аяқталатыны, күшті сыртқы саясат пен ҚАУІПСІЗДІК үйлестіруі, Еркін сауда келісіміне қол қою, көлік саласында шекараларды ашу, Кеңес елдері арасында әсіресе іскерлік пен әліпби мәселесінде берік ынтымақтастық қамтамасыз етілді.
Осы мәліметтер аясында 2022 жылғы 4 қаңтарда не болғанын, кімдердің сүйелі басылып, «ауырып, сыздаған басымның қай жері ақаулы екенін сұра, саған себебін айтайын» дейтін дерттерін айтуға қабілеті жоқтардың 2021 жылдың жаз айларында бастаған және әлі жалғасып жатқан өрті мол толқудың себебін түсінейік.
Қазақстан мен өңірді аз да болса танып, пікір білдірмей-ақ не болып жатқанына қарай аламыз.
Маңғыстау – Қазақстандағы облыс. Орталығы – халқы 154 500 (2004 жылғы санақ бойынша) Ақтау қаласы. Бүкіл Маңғыстау облысының халқы – 373 400. Географиясы: елдің оңтүстік-батысында орналасқан және Маңғыстау түбегін де қамтиды. Каспий жағалауында ұзын жағалау сызығы бар. Түрікменстанмен және Өзбекстанмен шекаралас. Маңғыстау Қазақстанның екі облысымен де көршілес: Атырау облысы және Ақтөбе облысы. Облыстың аумағы 165 600 км². Кеңес Одағы кезінде мұнай инженерлері мұнайды тауып, игерген. Соның нәтижесінде мұнда өнеркәсіп дамыған. Сондай-ақ Ақтау қаласында Кеңес дәуірінен қалған БН-350 атом электр станциясы бар. Станция 1999 жылы пайдаланудан шығарылды. 2011 жылы Қазақстанның Маңғыстау облысында мемлекеттік мұнай-газ компанияларында жұмыс істейтін жұмысшылардың наразылық қозғалыстарын еске алған жөн.
2021 жылғы 16 қарашада, яғни кеше ғана, Қазақстанның Каспий теңізіндегі «Қаламқас-теңіз» және «Хазар» мұнай кен орындарын игеру үшін Ресеймен уағдаластыққа қол жеткізілді!
Қазақстанның «ҚазМұнайГаз» мұнай-газ компаниясының мәлімдемесіне сәйкес, компания аталған мұнай қорларын бірлесіп игеру үшін Ресейдің ең ірі екінші мұнай өндірушісі «Лукойлмен» келісті. Каспий теңізіндегі «Қаламқас-теңіз» және «Хазар» мұнай кен орындарындағы ынтымақтастық туралы келісімге «ҚазМұнайГаз» басқарма төрағасы Әлік Айдарбаев пен «Лукойл» президенті Вагит Алекперов қол қойды. «Қаламқас-теңіз» кен орнында 159 миллион тонна мұнай қоры бар деп болжанады. Қазақстанның мұнай-газ секторында маңызды орны бар NCOC N.V және Shell сияқты компаниялар шығыны жоғары болғандықтан аталған жобадан бас тартқанын хабарлаған еді. Ресейлік «Лукойл» мұнай компаниясы шілде айында Мексикадағы «4-аймақ» деп аталатын кен орнын игеру құқығының 50 пайызын 435 миллион долларға сатып алу жөнінде келісімге қол жеткізгенін мәлімдеген болатын.
Компанияның Мексикадағы энергетикалық инвестицияларын жалғастырып жатқаны айтылған мәлімдемеде: «Мексикадағы 4-аймақ деп аталатын кен орнын игеру құқығының 50 пайызын 435 миллион долларға сатып алу жөнінде жоба операторы PetroBal компаниясымен келісімге келдік. Жоба Мексика шығанағындағы 58 шаршы шақырым аумағы бар екі учаскеден тұрады», – делінген. Сатып алынған аймақтағы жалпы қор шамамен 564 миллион баррель мұнай екені көрсетілген «Лукойл» мәлімдемесінде келісімнің күшіне енуі үшін Мексиканың тиісті мемлекеттік органдарының мақұлдауы да таяп қалды!
“Біз ештеңе білмейміз – бұл біріншісі.
Сондықтан біз өте кішіпейіл болуымыз керек – бұл екіншісі.