Авторы: д-р Нурфер Терджан
Тарих бойы адамзатты өзгерткен бетбұрыс сәттер болған. Отты табу, егіншіліктің басталуы, баспа ісінің ойлап табылуы, өнеркәсіптік революция және интернеттің кең таралуы… Олардың әрқайсысы тек технологиялық жетістік қана емес, сонымен қатар қоғамдардың ойлау тәсілін, экономикалық құрылымын және адамдар арасындағы қарым-қатынасты түбегейлі өзгерткен ұлы өркениеттік секірістер еді.
Бүгін біз дәл осындай бір табалдырықта тұрмыз.
«Жасанды интеллект» деп атайтын технология енді тек компьютер инженерлерінің немесе технологиялық компаниялардың күн тәртібінде ғана емес; ол саясаткерлердің, ғалымдардың, кәсіпкерлердің, студенттердің және қарапайым азаматтардың күнделікті өмірінің бір бөлшегіне айналды.
Енді басты сұрақ мынау:
Жасанды интеллект өмірімізге ене ме?
Жоқ.
Өйткені ол әлдеқашан енді.
Басты сұрақ — бұл трансформация қоғамдарды қалай өзгертеді.
Білімді өндіруші емес, басқарушы жеңеді
Өнеркәсіп дәуірінде билікті зауыттар айқындады.
Ақпарат дәуірінде — деректер.
Ал жасанды интеллект дәуірінде деректерге мән бере алатындар алдыңғы қатарға шығады.
Бүгін әлемнің ең ірі компанияларына қарасақ, олардың мұнай ұңғымаларына, кеніштерге немесе алып зауыттарға ие болғандықтан емес, деректерді өңдей алатындықтан жаһандық күшке айналғанын көреміз.
Бұл мемлекеттерге де қатысты.
XXI ғасырдың жаңа бәсекелестік алаңы тек энергетикалық дәліздер немесе сауда жолдары емес. Деректер қауіпсіздігі, алгоритм әзірлеу әлеуеті және жасанды интеллект экожүйелері енді елдердің стратегиялық қуатын айқындайтын негізгі факторлардың қатарында.
Сондықтан болашақта елдер арасындағы айырмашылықты халық санының көптігі емес, цифрлық таланттар қоры айқындайтын болады.
Жұмыс орындары емес, мамандықтар өзгеруде
Жасанды интеллект туралы пікірталастарда ең жиі айтылатын алаңдаушылық — жұмыссыздықтың артатыны.
Алайда тарих бізге басқаны айтады.
Әрбір ұлы технологиялық революция кейбір мамандықтарды жойып жіберсе, жаңаларын дүниеге әкелген.
Бүгін бухгалтерлер, заңгерлер, мұғалімдер, журналистер, дәрігерлер мен инженерлер жасанды интеллектпен бірге жұмыс істеуді үйренуге мәжбүр.
Болашақтың табысты адамы тек білімі бар адам емес; білімге дұрыс сұрақ қоя алатын адам болады.
Бәлкім, алдағы жылдардың ең құнды қабілеті «сыни ойлау» мен «адами пайым» болатын шығар.
Өйткені жасанды интеллект жауап бере алады.
Бірақ қандай сұрақ қою керектігін әлі де адам шешеді.
Ең үлкен өзгеріс мәдени салада болады!
Жасанды интеллект туралы пікірталастардың көбі экономикаға шоғырланған.
Алайда басты трансформация мәдени салада жүреді.
Адамдар енді жаңалықтарды алгоритмдер арқылы оқиды, білімді жекелендірілген жүйелерден алады, тіпті көптеген шешімдерін цифрлық кеңесшілердің ұсыныстарына сүйеніп қабылдайды.
Бұл жағдай зор мүмкіндіктермен қатар елеулі тәуекелдерді де қамтиды.
Өйткені алгоритмдер тек ақпарат қана өндірмейді; олар қабылдауды да қалыптастырады.
Қоғамның не туралы сөйлейтінін, неге мән беретінін және неге үн қататынын барған сайын цифрлық жүйелер бағыттап отыр.
Демек, болашақтың ең маңызды мәселесі технологияны дамытудан гөрі, оны қандай құндылықтар негізінде құратынымыз болмақ.
Түркі әлемі бұл үдерістің қай тұсында?
Бүгін Түркі мемлекеттері ұйымы аясында цифрландыру, технологиялық ынтымақтастық және ортақ инновациялық экожүйелер мәселелері барған сайын жиі көтерілуде.
Түркия, Әзірбайжан, Қазақстан, Өзбекстан, Қырғызстан және басқа да түркі мемлекеттері жас халқы, кең-байтақ аумағы және өсіп келе жатқан технологиялық инвестицияларымен елеулі әлеуетке ие.
Алайда бұл әлеуеттің нақты күшке айналуы үшін ортақ жасанды интеллект орталықтары, ортақ деректер саясаты, түркі тілдерінде жұмыс істейтін үлкен тілдік модельдер және ортақ технологиялық қорлар құрылуы тиіс.
Өйткені болашақтың бәсекесінде тек энергия көздеріне ие болу жеткіліксіз болады.
Цифрлық егемендікке де ие болу қажет болады.
Қорытынды орнына
Кейде ең ұлы революциялар үнсіз жүзеге асады.
Жасанды интеллект те солай.
Көшелерде танктер де жоқ, алаңдарда жиналған жұрт та жоқ…
Алайда адамзат ойлау тәсілінен еңбек өміріне дейін, білім беруден саясатқа дейін әр салада түбегейлі трансформацияны бастан кешуде.
Бұл үдерісте жасанды интеллектіге тек технология ретінде қарау жеткіліксіз.
Ол сонымен қатар қоғамдардың болашаққа қатысты таңдауын бейнелейтін айна.
Ал сол айнада көрінетін нәрсе, шын мәнінде, машиналар емес, адамзаттың өзі.
Өйткені болашақты айқындайтын нәрсе — жасанды интеллектінің қаншалықты қуатты екені емес; адамзаттың қаншалықты дана болып қала алатыны.
Желді қаланың көгінен жазбалар