Жасанды интеллект дәуіріндегі ең үлкен қажеттілік:
Д-р Нурфер Терджан
«Машина ойлауды үйренді. Ал адам ойлауды доғарып бара жатқан жоқ па?»
Өнеркәсіптік революция адамның бұлшықет күшін өзгертті. Цифрлық революция біздің ақпаратқа қол жеткізу тәсілімізді өзгертті. Ал жасанды интеллект революциясы алғаш рет адамның ең түбегейлі артықшылығын – ойлау, шешім қабылдау және жасампаздық қабілетін талқыға салды.
Бүгінде мәселе тек ChatGPT, Gemini, Claude немесе жаңа буын жасанды интеллект жүйелерін пайдалана білуде ғана емес. Басты мәселе – осы жүйелер шығаратын ақпаратқа сын көзбен қарай алатын ақыл-ой кемелдігіне ие екенбіз бе, жоқ па, сонда.
Дәл сондықтан XXI ғасырдың ең стратегиялық пәні информатика емес, философия болуы мүмкін.
Өйткені жасанды интеллект жауап береді.
Ал философия дұрыс сұрақ қоюды үйретеді.
Осы екеуінің арасындағы айырма адамзаттың болашағын айқындайтындай зор.
Бүгінде әлемнің ең ірі технологиялық компаниялары миллиардтаған доллар жұмсап, неғұрлым қуатты алгоритмдер әзірлеуде. Ал ЮНЕСКО мен халықаралық білім беру ұйымдары жасанды интеллект сауаттылығы тек техникалық дағдылармен шектеле алмайтынын, ол этикамен, сыни ойлаумен және адамға бағдарланған біліммен толықтырылуы тиіс екенін баса айтып отыр. Мұғалімдер мен оқушыларға арналған жасанды интеллект құзыреттілігінің негіздемелері де дәл осы түсінікке құрылуда. (қараңыз)
Өйткені алгоритмдер ақпаратты өңдей алады.
Бірақ мағына тудыра алмайды.
Жасанды интеллект миллиондаған кітапты оқып шығуы мүмкін.
Алайда «әділдік дегеніміз не?», «игі өмір қалай мүмкін?», «ерік бостандығы шынымен бар ма?» деген сұрақтарға нақты жауап бере алмайды.
Бұлар әлі де Аристотельдің, әл-Фарабидің, Канттың және адамзаттың ортақ ой мұрасының сұрақтары болып қала береді.
Міне, дәл осы тұста құқық, әлеуметтану және философия қайтадан басты сахнаға шығады.
Жасанды интеллект, шын мәнінде, бізді машиналарға емес, өзімізге қарай бұрып отыр.
Өйткені адам алғаш рет өз ақыл-парасатының шегін сырттан бақылай алатын болды.
Бәлкім, тарихта алғаш рет адамдар «ойлаудың не екенін» қайта үйренуге мәжбүр болатын шығар.
Бүгінде университеттердің көптеген мамандықтарында философия әлі күнге дейін таңдау пәні ретінде қарастырылады.
Алайда бірнеше жылдан кейін жағдай керісінше өзгеруі мүмкін.
Инженерлер этиканы үйренуге мәжбүр болады.
Дәрігерлер алгоритмдік шешімдерге сын көзбен қарайды.
Судьялар жасанды интеллект жасаған құқықтық талдауларды бағалайды.
Журналистер шындықты симуляциядан ажыратуға тырысады.
Ал мұғалімдер білім таратушы емес, ойлауды үйрететін тәлімгерлерге айналады.
Өйткені ақпарат енді тапшы емес. Тапшысы – пайымдау.
Жаттанды білім тапшы емес. Тапшысы – даналық.
Дерек тапшы емес. Тапшысы – мағына.
Жасанды интеллект бізге ақпаратты бірнеше секундта бере алады.
Бірақ қай ақпараттың дұрыс, қайсысының әділ, қайсысының адамзатқа пайдалы екенін тек адам ғана шеше алады.
Сондықтан болашақтың ең құнды мамандығы, бәлкім, «жақсы ойлай алатын адам» болатын шығар.
Жақында Біріккен Ұлттар Ұйымы аясында дайындалған ауқымды баяндама жасанды интеллект саласындағы теңсіздіктерді тек технологияға қолжетімділік арқылы шешу мүмкін еместігін, қоғамдар сыни ойлау, жасанды интеллект сауаттылығы және этикалық басқару әлеуетін дамытуы қажет екенін көрсетті. Әйтпесе технология білім жасаудан гөрі билік теңсіздігін тереңдетуі мүмкін. (қараңыз)
Бәлкім, біздің білім беру жүйемізге жаңа негізгі пән енгізетін уақыт жеткен шығар:
«Философия және жасанды интеллект».
Бұл пән оқушыларға тек алгоритмдерді ғана емес, алгоритмдердің артында тұрған адамды да таныстырады.
Өйткені болашақты жылдамырақ жұмыс істейтін машиналар емес, тереңірек ойлай алатын адамдар жазады.
Және, бәлкім, болашақтың ең қуатты жасанды интеллектісі де философиямен тәрбиеленген адам санасының ең жақсы көмекшісі деңгейінен ешқашан аса алмайтын шығар.
Қазір дәл ойланатын уақыт!
Желді қаланың көгінен жазбалар